Mikozis fungoides nedir?

Mikozis fungoides, deriye yönelme özelliği gösteren T lenfositlerin anormal çoğalmasıyla ortaya çıkan primer kutanöz T hücreli lenfomadır.

Lenfositler bağışıklık sisteminin normal hücreleridir. Mikozis fungoideste bu hücrelerin bir grubu neoplastik özellik kazanarak özellikle deride birikir.

Hastalığın erken döneminde problem esas olarak deridedir. Bu yönüyle başlangıçtan itibaren lenf bezleri veya iç organlarda gelişen birçok sistemik lenfomadan farklı bir klinik seyir gösterebilir.

Hayır.

İsminde “mikozis” kelimesi bulunmasına rağmen hastalığın mantarlarla ilişkisi yoktur.

“Mikozis fungoides” tarihsel olarak verilmiş bir isimdir. Günümüzde hastalık bir kutanöz T hücreli lenfoma olarak sınıflandırılmaktadır.

Hayır.

Mikozis fungoides enfeksiyon değildir ve bir kişiden diğerine temas, ortak eşya kullanımı, cinsel temas veya başka bir yolla bulaşmaz.

Evet.

Mikozis fungoides bir lenfoma, yani lenfositlerden kaynaklanan malign bir hastalıktır.

Ancak “lenfoma” veya “kanser” kelimesi hastalığın her hastada hızlı ve saldırgan seyredeceği anlamına gelmez.

Mikozis fungoidesin önemli özelliklerinden biri, erken evredeki birçok hastada yıllarca hatta çok daha uzun süre yalnızca deriyle sınırlı kalabilmesidir. Bu nedenle hastalığın klinik anlamını belirleyen en önemli unsurlardan biri tanı anındaki evredir.

Her yaşta ortaya çıkabilir ancak klasik mikozis fungoides en sık orta ve ileri yaş erişkinlerde görülür.

Erkeklerde kadınlara göre daha sık bildirilmektedir.

Bununla birlikte çocuklarda, ergenlerde ve genç erişkinlerde de hastalık görülebilir. Özellikle hipopigmente mikozis fungoides gibi bazı klinik tipler daha genç yaşlarda ortaya çıkabilir.

Kesin nedeni bilinmemektedir.

Hastalığın gelişiminde genetik değişiklikler, T hücrelerinin bağışıklık düzenlenmesindeki bozukluklar, kronik antijenik uyarı ve tümör mikroçevresi gibi birçok mekanizma araştırılmaktadır.

Ancak tek bir enfeksiyon, besin, ilaç veya yaşam tarzı faktörünün mikozis fungoidese neden olduğu gösterilmiş değildir.

Hastaların büyük bölümünde hastalığın neden geliştiğini açıklayan belirli bir olay bulunamaz.

En tipik erken bulgu uzun süre devam eden yama şeklindeki deri lezyonlarıdır.

Bunlar pembe, kırmızı, kırmızı-kahverengi veya farklı pigmentasyon gösteren, hafif kepekli ve bazen çok belli belirsiz deri değişiklikleri şeklinde olabilir.

Bazı lezyonlar egzamaya, sedef hastalığına, mantar enfeksiyonuna veya başka inflamatuvar deri hastalıklarına benzeyebilir.

Kaşıntı hiç olmayabilir veya hafiften oldukça şiddetliye kadar değişebilir.

Hastalık ilerlediğinde daha kalın plaklar veya deriden belirgin kabarık tümöral lezyonlar gelişebilir.

Klasik mikozis fungoides erken dönemde özellikle gövde, kalça, uylukların üst bölümleri ve güneşten nispeten korunan alanlarda görülme eğilimindedir.

Ancak hastalık vücudun hemen her bölgesini etkileyebilir.

Lezyonların dağılımı mikozis fungoidesin klinik tipine göre de değişebilir.

Çünkü erken dönemde hem klinik görünümü hem de mikroskobik bulguları oldukça hafif ve özgül olmayan özellikler gösterebilir.

Uzun süren, bazen gerileyip yeniden belirginleşen, hafif kepekli ve kaşıntılı yamalar egzama ile çok benzer görünebilir.

Topikal kortikosteroidler hem egzamayı hem de erken mikozis fungoides lezyonlarını geçici olarak hafifletebilir. Bu nedenle bir lezyonun kortizonlu kremle azalması tek başına mikozis fungoides tanısını dışlamaz.

Mikozis fungoidesin dermatolojide çok sayıda hastalığı taklit edebilmesi tanının bazen yıllarca gecikmesinin nedenlerinden biridir.

Klasik mikozis fungoides lezyonları klinik olarak yama, plak ve tümör şeklinde görülebilir.

Yama lezyonları düz veya çok hafif kabarık, ince kepekli ve renk değişikliği gösteren alanlardır.

Plaklar daha kalın, belirgin ve deriden kabarık hale gelmiş lezyonlardır.

Tümöral lezyonlar ise daha belirgin nodül veya kitle şeklinde kabarıklıklardır.

Ancak bu kavramlar hastalığın resmi evrelemesiyle tamamen aynı değildir. Hastalığın gerçek evresi yalnızca derideki lezyonun kalınlığına değil, deri yüzeyindeki yaygınlığa, lenf bezlerine, iç organlara ve kan tutulumuna göre belirlenir.

Hayır.

Yama lezyonlarının zaman içerisinde daha kalın plaklara dönüşmesi derideki hastalığın farklı bir görünüm kazanması anlamına gelebilir ancak tek başına lenf bezi veya iç organ tutulumu olduğunu göstermez.

Ekstrakutanöz yayılım ayrı evreleme incelemeleriyle değerlendirilir.

Evet.

Klasik mikozis fungoides dışında çok farklı klinik görünümler bulunabilir.

WHO-EORTC sınıflamasında folikülotropik mikozis fungoides, pagetoid retikülozis ve granulomatous slack skin mikozis fungoidesin tanımlanmış varyantları arasında yer almaktadır.

Bunun yanında hipopigmente, poikilodermik, hiperpigmente ve başka nadir klinik görünümler de tanımlanmıştır.

Normal deriden daha açık renkli lekelerle seyreden mikozis fungoides formudur.

Özellikle çocuklar, genç erişkinler ve koyu deri fototiplerindeki kişilerde daha sık dikkati çekebilir.

Vitiligo, pityriasis alba, mantar hastalıkları ve inflamasyon sonrası renk açılması gibi hastalıklarla karışabilir.

Hipopigmente mikozis fungoides çoğunlukla erken evrede tanınır ve genellikle daha yavaş bir seyir gösterir ancak tanının yine klinik ve histopatolojik değerlendirmeyle doğrulanması gerekir.

Folikülotropik mikozis fungoideste neoplastik T hücreleri özellikle kıl foliküllerinin çevresine ve içerisine yerleşme eğilimindedir.

Yüz ve saçlı deride lezyonlar, foliküler kabarıklıklar, plaklar, kaş veya saç kaybı görülebilir.

Folikülotropik mikozis fungoides kendi içerisinde de farklı klinik davranış gösterebilen alt gruplara sahiptir. Bu nedenle klasik mikozis fungoidesle tamamen aynı şekilde değerlendirilmemelidir.

Tanı tek bir bulguya dayanmaz.

Hastanın öyküsü, lezyonların görünümü, vücuttaki dağılımı, zaman içerisindeki değişimi ve deri biyopsisinin histopatolojik incelemesi birlikte değerlendirilir.

Patolojik incelemede epidermotropizm, atipik lenfositlerin özellikleri ve dermisteki infiltrasyon paterni değerlendirilir.

İmmünohistokimyasal boyamalarla T lenfositlerin CD3, CD4, CD8, CD7 ve diğer belirteçleri incelenebilir.

Bazı hastalarda T hücre reseptörü gen yeniden düzenlenmesi gibi moleküler testlerle T hücre klonalitesi araştırılabilir.

Ancak tek başına pozitif veya negatif bir moleküler test mikozis fungoides tanısını kesinleştirmez veya dışlamaz. Klinik ve patolojik korelasyon esastır.

Çünkü erken mikozis fungoideste patolojik değişiklikler çok hafif olabilir.

İlk biyopsi “dermatit”, “ekzematöz değişiklikler” veya özgül olmayan inflamasyon şeklinde raporlanabilir.

Klinik şüphe devam ediyorsa farklı lezyonlardan veya aynı hastada farklı zamanlarda tekrar biyopsiler alınması gerekebilir.

Bu mikozis fungoides tanısında olağandışı bir durum değildir. 2025 güncel derlemesinde de özellikle yama evresinde karakteristik bulguların saptanabilmesi için birden fazla biyopsinin gerekebileceği vurgulanmaktadır.

Tek başına hayır.

Dermatoskopi lezyonların damar ve renk yapılarının değerlendirilmesinde yardımcı olabilir ve biyopsi alınacak alanın seçiminde fayda sağlayabilir.

Ancak mikozis fungoides tanısını koyan tek başına dermatoskopik görüntü değildir.

Tanı klinik değerlendirme ve histopatolojiye dayanır.

Hayır.

Yapılacak evreleme incelemeleri hastalığın klinik görünümüne ve evresine göre belirlenir.

Sınırlı yama veya ince plakları olan, lenf bezi büyümesi veya başka şüpheli bulgusu bulunmayan erken evre bir hastanın değerlendirmesi ile tümöral lezyonları, eritrodermisi veya büyümüş lenf bezleri bulunan bir hastanın değerlendirmesi aynı değildir.

Gerekli hastalarda kan testleri, periferik kan incelemeleri, akım sitometrisi, lenf bezi değerlendirmesi ve BT veya PET/BT gibi görüntüleme yöntemleri kullanılabilir.

Mikozis fungoides ve Sézary sendromunun değerlendirilmesinde TNMB sistemi kullanılır.

T, derideki hastalığın tipini ve yaygınlığını; N, lenf bezlerini; M, iç organ tutulumunu; B ise kandaki hastalık yükünü ifade eder.

Bu değerlendirmelerin sonucunda hastalık erken veya ileri klinik evreler içerisinde sınıflandırılır.

Evre yalnızca tedavi seçimini değil, hastalığın olası seyri ve takip planını da belirleyen en önemli faktörlerden biridir.

Hayır.

Her ikisi kutanöz T hücreli lenfomalar grubundadır ancak aynı klinik tablo değildir.

Sézary sendromu klasik olarak yaygın eritrodermi, belirgin kan tutulumu ve sıklıkla lenf bezi tutulumu ile seyreden farklı bir kutanöz T hücreli lenfomadır.

Mikozis fungoidesli bir hastada yalnızca derinin yaygın kızarması otomatik olarak Sézary sendromu tanısı koydurmaz. Kan ve diğer klinik kriterlerin birlikte değerlendirilmesi gerekir.

Yayılabilir ancak bu durum bütün hastalarda görülmez.

Mikozis fungoidesli hastaların büyük bölümünde tanı erken evrede konur ve hastalık uzun süre deriyle sınırlı kalabilir.

İleri hastalıkta lenf bezleri, kan veya iç organlar etkilenebilir.

Tümöral lezyonların gelişmesi, eritrodermi veya patolojik lenf bezi tutulumu daha ileri hastalıkla ilişkili olabilir ve daha ayrıntılı evreleme gerektirir.

Genellikle yavaştır.

Erken evre hastalık yıllarca devam edebilir ve bazı hastalarda hiç ileri evreye ilerlemez.

2019 epidemiyoloji ve prognoz değerlendirmesinde erken evre mikozis fungoidesin uzun süreli bir hastalık yükü oluşturabildiği ve evre IA hastalarının prognozunun özellikle iyi olduğu gösterilmiştir.

2023 EORTC uzlaşı belgesinde de erken evredeki birçok hastanın normal yaşam beklentisine sahip olabileceği ancak hastalığın kaşıntı, tekrarlar ve tedavi gereksinimi nedeniyle yaşam kalitesini etkileyebileceği vurgulanmıştır.

Erken evrede uygulanan tedavilerle lezyonlar tamamen kaybolabilir ve uzun süreli remisyon sağlanabilir.

Ancak hastalığın yeniden deride ortaya çıkması mümkündür.

Bu nedenle birçok hastada mikozis fungoides uzun süre takip gerektiren kronik bir hastalık olarak değerlendirilir.

Deri lezyonlarının tekrar etmesi tek başına hastalığın lenf bezlerine veya iç organlara ilerlediği anlamına gelmez.

Erken evre hastalığın temel yaklaşımı deriye yönelik tedavilerdir.

Topikal kortikosteroidler, topikal klormetin veya mekloretamin gibi tedaviler, dar bant UVB, PUVA ve uygun lezyonlarda lokal radyoterapi kullanılabilir.

Hangi yöntemin seçileceği lezyonların yama veya plak olması, yaygınlığı, derinliği, bulunduğu bölge, hastanın yaşı ve daha önce uygulanan tedavilere göre değişir.

2023 EORTC önerileri ve 2025 güncel deri yönelimli tedavi değerlendirmelerinde erken evrede deri yönelimli tedaviler temel yaklaşım olmaya devam etmektedir.

Her iki yöntem de kullanılabilir.

Dar bant UVB, özellikle daha ince ve yama ağırlıklı erken evre lezyonlarda etkili olabilir.

PUVA, psoralen adı verilen ışığa duyarlılaştırıcı bir maddeyle UVA ışığının birlikte kullanıldığı fotokemoterapi yöntemidir ve daha kalın plaklarda veya bazı yaygın hastalık formlarında tercih edilebilir.

Tedavi seçimi deri tipi, lezyonların kalınlığı, hastalığın yaygınlığı, hastanın yaşı ve uzun dönem fototerapi riskleri değerlendirilerek yapılır.

Kontrollü fototerapi ile gelişigüzel güneşlenme aynı şey değildir.

Ultraviyole ışınları mikozis fungoides tedavisinde etkili olabilir ancak tıbbi fototerapide kullanılan dalga boyu, doz ve tedavi sıklığı kontrollüdür.

Kontrolsüz güneş maruziyeti güneş yanığına, fotoyaşlanmaya ve deri kanseri riskinin artmasına neden olabilir.

Bu nedenle güneşlenme tıbbi fototerapinin yerine kullanılmamalıdır.

Evet.

Mikozis fungoides radyoterapiye oldukça duyarlı bir hastalıktır.

Sınırlı dirençli plak veya tümörlerde lokal radyoterapi kullanılabilir.

Daha yaygın seçilmiş hastalarda tüm deri elektron ışın tedavisi gibi yöntemler uygulanabilir.

Radyoterapinin kapsamı ve dozu hastalığın evresine ve tedavi amacına göre belirlenir.

İleri evrede tedavi hastalığın hangi bölmeleri etkilediğine göre kişiselleştirilir.

Deri tümörleri, eritrodermi, lenf bezi, kan veya iç organ tutulumu bulunan hastalarda sistemik tedaviler gerekli olabilir.

Beksaroten, interferon, düşük doz metotreksat, ekstrakorporeal fotoferez ve başka sistemik tedaviler kullanılabilir.

Günümüzde hedefe yönelik tedaviler de önemli yer tutmaktadır. Uygun hastalarda brentuksimab vedotin veya mogamulizumab gibi ilaçlar kullanılabilir.

Tedavi sıralaması hastalığın evresi, tümör hücrelerinin özellikleri, önceki tedaviler ve hastanın genel durumuna göre belirlenir.

Hayır.

Mikozis fungoides tedavisinde klasik sitotoksik kemoterapi her hastada ilk sistemik seçenek değildir.

Özellikle kronik seyirli hastalıkta daha uzun süreli kontrol sağlayabilecek biyolojik veya hedefe yönelik tedaviler sıklıkla kemoterapiden önce tercih edilir.

Kemoterapi hızlı hastalık kontrolünün gerekli olduğu veya diğer seçeneklerin uygun olmadığı belirli ileri evre hastalarda kullanılabilir.

Seçilmiş hastalarda evet.

Allojenik hematopoietik kök hücre nakli, özellikle ileri evre, tedaviye dirençli veya yüksek riskli hastalığı bulunan ve genel sağlık durumu uygun hastalarda değerlendirilebilir.

Bu tedavi ciddi riskler taşıdığı için erken evredeki tipik mikozis fungoides hastasına uygulanmaz.

Hasta seçimi dermatoloji ve hematoloji ekiplerinin birlikte değerlendirmesini gerektirir.

Her zaman değil.

Mikozis fungoideste tam klinik yanıt sonrasında uzun süre hiçbir lezyon görülmeyebilir.

Ancak ilerleyen yıllarda aynı bölgede veya başka bir deri alanında yeni lezyonlar gelişebilir.

Bu nedenle başarılı tedaviden sonra da düzenli takip gerekir.

Takip sıklığı bütün hastalarda aynı değildir.

Kontrollerde derinin tamamı değerlendirilir, önceki lezyonlardaki değişiklikler ve yeni lezyonlar incelenir, lenf bezleri muayene edilir ve hastanın genel belirtileri sorgulanır.

Erken ve stabil hastalıkta görüntüleme veya kapsamlı laboratuvar testlerinin her kontrolde yapılması gerekmez.

Yeni tümöral lezyon, yaygın eritrodermi, belirgin lenf bezi büyümesi veya hastalıkta klinik değişiklik ortaya çıktığında ek biyopsi, laboratuvar testleri veya görüntüleme gerekebilir.

Mevcut lezyonların kısa sürede belirgin kalınlaşması, yeni nodül veya tümörlerin ortaya çıkması, iyileşmeyen ülserasyonlar, tüm deriyi etkileyen yaygın kızarıklık, belirgin lenf bezi büyümesi veya açıklanamayan genel belirtiler yeniden değerlendirmeyi gerektirir.

Bu bulguların bulunması mutlaka ileri evre hastalık olduğu anlamına gelmez ancak klinik değişikliğin nedeninin belirlenmesi gerekir.

2026 itibarıyla mikozis fungoidesin yönetiminde en önemli prensip hastalığı tek tip bir lenfoma olarak değil, evresine ve klinik biyolojisine göre değerlendirmektir.

Erken yama ve plak evresindeki hastaların çoğunda ilk yaklaşım halen deriye yönelik tedavilerdir. Topikal kortikosteroidler, klormetin, dar bant UVB, PUVA ve lokal radyoterapi güncel tedavinin temel yöntemleri arasındadır. 2025 yılında yayımlanan güncel deri yönelimli tedavi derlemesi de bu yöntemlerin erken evre mikozis fungoidesteki temel rolünü sürdürdüğünü göstermektedir.

Tanıda erken dönem hastalığın egzama ve başka inflamatuvar dermatozları taklit edebilmesi halen önemli bir sorun olmaya devam etmektedir. Bu nedenle tek bir negatif veya özgül olmayan biyopsi klinik şüphe yüksekse hastalığı tamamen dışlamaz; farklı zamanlarda ve uygun lezyonlardan tekrarlanan biyopsiler gerekebilir.

Tedavi erken evrede gereksiz sistemik toksisiteden kaçınacak şekilde planlanırken, ileri evrede tedavi seçenekleri giderek çeşitlenmektedir. Beksaroten, interferon ve ekstrakorporeal fotoferez gibi tedavilerin yanında brentuksimab vedotin ve mogamulizumab gibi hedefe yönelik ilaçlar belirli hasta gruplarında kullanılmaktadır. Allojenik kök hücre nakli ise seçilmiş yüksek riskli hastalarda değerlendirilmektedir.

En önemli prognostik faktörlerden biri hastalığın evresidir. Erken evre hastaların önemli bir bölümünde hastalık uzun yıllar yalnızca deriyle sınırlı kalabilir ve yaşam beklentisi genel nüfusa yaklaşabilir. Bu nedenle yeni tanı alan her hastanın “lenfoma” kelimesi üzerinden değil, deri yaygınlığı, TNMB evresi, klinik tipi ve bireysel risk özellikleri üzerinden değerlendirilmesi gerekir.

Bilimsel Kaynaklar

Mycosis Fungoides, Sézary Syndrome, and Cutaneous B-Cell Lymphomas: 2025 Update on Diagnosis, Risk-Stratification, and Management

PubMed: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40495407/

Mycosis fungoides: a review

PubMed: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40721285/

EORTC consensus recommendations for the treatment of mycosis fungoides/Sézary syndrome - Update 2023

PubMed: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37890355/

Skin-Directed Therapies in Mycosis Fungoides: An Update

PubMed: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40810772/

Mycosis fungoides and Sezary syndrome - Simplifying the approach for dermatologists. Part 2: Evaluation, staging, prognosis and treatment

PubMed: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39912186/

Multidisciplinary Approach to the Diagnosis and Therapy of Mycosis Fungoides

PubMed: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36833148/

Primary cutaneous lymphoma: the 2018 update of the WHO-EORTC classification

PubMed: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35569698/

Early-stage Mycosis Fungoides: Epidemiology and Prognosis

PubMed: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31663598/

Folliculotropic mycosis fungoides

PubMed: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29726638/

Adult-Onset Hypopigmented Mycosis Fungoides: A Systematic Review of Clinicopathologic, Immunophenotypic, and Therapeutic Characteristics

PubMed: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41595185/

Mimicry in Cutaneous Malignancy-Rare Forms of Mycosis Fungoides as Diagnostic Pitfalls: A Narrative Review

PubMed: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/42075487/