Atopik dermatit (atopik egzama) nedir?

Atopik dermatitin tek bir nedeni yoktur.

Günümüzde hastalığın oluşumunda;

• Deri bariyerindeki bozukluk,
• Genetik yatkınlık,
• Bağışıklık sistemindeki değişiklikler,
• Özellikle tip 2 inflamatuvar yanıt,
• Deri mikrobiyomu ve
• Çevresel faktörlerin

birlikte rol oynadığı düşünülmektedir.

Deri bariyerinin zayıflaması cildin su kaybetmesine ve dış ortamdan gelen irritanların, mikroorganizmaların ve bazı alerjenlerin deriye daha kolay ulaşmasına neden olabilir.

Bağışıklık sistemindeki inflamatuvar yanıt ise kaşıntı ve egzama döküntülerinin gelişmesine katkıda bulunur.

Bu nedenle atopik dermatiti yalnızca “bir şeye karşı alerji” olarak açıklamak doğru değildir.

Genetik yatkınlık önemlidir.

Atopik dermatit, astım veya alerjik rinit bulunan ailelerde atopik dermatit daha sık görülebilir.

Deri bariyerinin yapısında rol oynayan filaggrin (FLG) gibi bazı genlerdeki değişiklikler de bazı hastalarda riskin artmasıyla ilişkilidir.

Ancak genetik yatkınlığı bulunan herkes atopik dermatit geliştirmez.

Hastalığın ortaya çıkışında genetik ve çevresel faktörler birlikte rol oynar.

Hayır.

Atopik dermatit;

• Dokunmakla,
• Aynı havluyu kullanmakla,
• Sarılmakla veya
• Yakın temasla

başka bir kişiye geçmez.

Bir enfeksiyon hastalığı değildir.

En önemli iki belirti:

deri kuruluğu ve kaşıntıdır.

Kaşıntı bazen çok şiddetli olabilir ve özellikle geceleri artarak uykuyu bozabilir.

Deride;

• Kızarıklık,
• Kuruluk,
• Pullanma,
• Kabuklanma,
• Çatlaklar,
• Sızıntılı veya sulanan egzama alanları ve
• Uzun süreli hastalıkta derinin kalınlaşması

görülebilir.

Kaşıma deride daha fazla inflamasyona neden olur, inflamasyon ise kaşıntıyı artırır.

Bu durum “kaşıntı–kaşıma döngüsü” olarak adlandırılır.

Evet.

Hastalığın dağılımı yaşla birlikte değişebilir.

Bebeklerde

Özellikle;

• Yanaklar,
• Yüz,
• Saçlı deri ve
• Kol ve bacakların dış yüzleri

sık etkilenebilir.

Bez bölgesi çoğu bebekte görece korunabilir.

Çocuklarda

Yaş ilerledikçe egzama daha sık;

• Dirsek içleri,
• Diz arkaları,
• Boyun,
• El ve ayak bilekleri

gibi kıvrım bölgelerinde görülmeye başlar.

Erişkinlerde

Erişkin hastalarda;

• Yüz,
• Göz çevresi,
• Boyun,
• Eller,
• Dirsek ve diz kıvrımları

sık etkilenebilir.

Bazı erişkinlerde kronik el egzaması hastalığın önemli bir bulgusu olabilir.

Temel hastalık deridedir ancak atopik dermatiti olan kişilerde bazı başka hastalıklar daha sık görülebilir.

Bunlar arasında;

• Astım,
• Alerjik rinit,
• Bazı gıda alerjileri,
• Alerjik konjonktivit ve
• Bazı diğer atopik hastalıklar

bulunabilir.

Atopik dermatit, astım ve alerjik rinitin yaşamın farklı dönemlerinde ortaya çıkması geçmişte “atopik yürüyüş / atopic march” olarak tanımlanmıştır.

Ancak her atopik dermatitli çocukta ileride mutlaka astım veya alerjik rinit gelişeceği düşünülmemelidir.

Evet.

Deri bariyerinin bozulması ve kaşıma nedeniyle atopik dermatitli cilt bazı enfeksiyonlara daha yatkın olabilir.

Özellikle Staphylococcus aureus adlı bakterinin kolonizasyonu daha sık görülür.

Egzama alanında;

• Sarı kabuklanma,
• Akıntı,
• Ağrı,
• Hızlı kötüleşme veya
• Ateş

gelişmesi ikincil bakteriyel enfeksiyon düşündürebilir.

Ancak her atopik dermatit alevlenmesinde antibiyotik kullanılması doğru değildir. Güncel kılavuzlar klinik enfeksiyon bulunmayan atopik dermatitte rutin topikal antibiyotik kullanımını önermemektedir.

Atopik dermatitli kişilerde herpes simpleks virüsünün yaygın deri enfeksiyonuna yol açmasına eczema herpeticum denir.

Kısa sürede ortaya çıkan;

• Birbirine benzeyen ağrılı kabarcık veya erozyonlar,
• Yaygın kabuklanma,
• Ateş,
• Halsizlik ve
• Hızla kötüleşen deri bulguları

görülebilir.

Özellikle göz çevresi tutulumu veya sistemik belirtiler bulunduğunda gecikmeden tıbbi değerlendirme gerekir.

Tanı çoğunlukla klinik olarak, yani hastanın öyküsü ve dermatolojik muayene ile konulur.

Atopik dermatiti kesin olarak gösteren tek bir kan testi yoktur.

Tanıda;

• Kronik veya tekrarlayan egzama,
• Kaşıntı,
• Yaşa uygun tipik dağılım,
• Deri kuruluğu ve
• Kişisel veya ailesel atopik hastalık öyküsü

gibi özellikler değerlendirilir.

Çoğu hastada biyopsi gerekmez.

Ancak görünüm tipik değilse kontakt dermatit, psoriasis, skabies, mantar enfeksiyonları, kutanöz lenfoma veya diğer hastalıkların ayırıcı tanısı için ek incelemeler gerekebilir.

Bazı hastalarda total IgE yüksek olabilir.

Ancak yüksek IgE atopik dermatit tanısı koydurmaz ve normal IgE de atopik dermatiti dışlamaz.

Bu nedenle total IgE'nin herkeste rutin olarak ölçülmesi gerekli değildir.

Benzer şekilde çok sayıda besin ve çevresel alerjeni içeren geniş alerji panelleri de her atopik dermatit hastasında yapılmamalıdır.

Her hastaya gerekmez.

Alerji testleri ancak hastanın öyküsü belirli bir alerjeni düşündürüyorsa planlanmalıdır.

Örneğin belirli bir gıda tüketildikten hemen sonra;

• Ürtiker,
• Dudak veya dilde şişme,
• Kusma,
• Solunum sıkıntısı veya
• Başka tekrarlanabilir alerjik reaksiyonlar

gelişiyorsa gıda alerjisi açısından değerlendirme gerekebilir.

Kontakt alerjiden şüphe edilen hastalarda ise yama testi (patch test) kullanılabilir.

Atopik dermatitli kişilerin hassas cildinde kullanılan kozmetik, krem veya topikal ilaçlara karşı ek bir kontakt alerji gelişebileceği de unutulmamalıdır.

Genellikle hayır.

Özellikle çocuklarda atopik dermatit ile gıda alerjisi birlikte bulunabilir; ancak bu durum egzamanın mutlaka yenen bir gıdadan kaynaklandığı anlamına gelmez.

Süt, yumurta, fıstık veya başka gıdaları yalnızca egzama bulunduğu için gelişigüzel biçimde diyetten çıkarmak doğru değildir.

2023 AAAAI/ACAAI kılavuzu atopik dermatitin kontrolü amacıyla rutin eliminasyon diyetlerine karşı öneride bulunmaktadır. Gereksiz kısıtlayıcı diyetler özellikle çocuklarda beslenme yetersizliği ve büyüme sorunlarına yol açabilir.

Bir gıdanın gerçekten alerji oluşturduğundan şüpheleniliyorsa hedefli değerlendirme yapılmalıdır.

Tetikleyiciler kişiden kişiye değişir.

Sık görülenler arasında;

• Cilt kuruluğu,
• Sıcak ve uzun banyolar,
• Sert sabun ve deterjanlar,
• Parfümlü ürünler,
• Terleme,
• Aşırı sıcak veya soğuk,
• Sürtünme,
• Yün veya tahriş edici kumaşlar,
• Stres,
• Cilt enfeksiyonları ve
• Kişinin gerçekten duyarlı olduğu bazı kontakt alerjenler

bulunabilir.

Ancak polen, ev tozu, hayvan tüyü veya gıdaların bütün atopik dermatit hastalarında otomatik olarak alevlendirici olduğu düşünülmemelidir.

Hastaya özgü tetikleyiciler klinik öykü ile belirlenmelidir.

Tedavi kişinin;

• Yaşına,
• Hastalığın şiddetine,
• Etkilenen vücut alanına,
• Kaşıntı düzeyine,
• Uyku ve yaşam kalitesi üzerindeki etkisine,
• Enfeksiyon durumuna ve
• Önceki tedavilere verdiği yanıta

göre planlanır.

Güncel yaklaşım yalnızca alevlenmeleri tedavi etmek değil, aynı zamanda deri bariyerini korumak ve yeni alevlenmeleri azaltmak üzerine kuruludur.

Nemlendiriciler

Düzenli nemlendirici kullanımı atopik dermatit tedavisinin temel basamaklarından biridir.

Nemlendiriciler;

• Deriden su kaybını azaltır,
• Cilt bariyerini destekler,
• Kuruluğu azaltır ve

bazı hastalarda alevlenmelerin sıklığını azaltmaya yardımcı olur.

Parfüm ve gereksiz irritan içeriği düşük ürünler genellikle daha iyi tolere edilir.

Krem, merhem veya losyon seçimi hastanın cilt yapısına, mevsime ve uygulama bölgesine göre değişebilir.

AAD güncel kılavuzlarında nemlendiriciler için güçlü öneri bulunmaktadır.

Çok sıcak ve uzun banyolar cilt kuruluğunu artırabilir.

Genellikle ılık suyla kısa duş veya banyo, ardından cilt tamamen kurumadan nemlendirici uygulanması tercih edilir.

Sabun yerine hassas ciltler için geliştirilmiş, parfüm içermeyen nazik temizleyiciler kullanılabilir.

Her hastanın her gün aynı banyo protokolünü uygulaması gerektiğine dair tek bir standart yoktur.

Topikal kortikosteroidler

Topikal kortikosteroidler, atopik dermatit alevlenmelerinin tedavisinde kullanılan ilaç seçenekleri arasındadır.

Kızarıklık, inflamasyon ve kaşıntıyı azaltırlar.

Kortizonlu kremlerden gereksiz korkmak tedavinin yetersiz uygulanmasına yol açabilir.

Doğru;

• Güçte,
• Vücut bölgesinde,
• Miktarda ve
• Sürede

kullanıldığında topikal kortikosteroidler etkili ve güvenli tedavilerdir.

Bununla birlikte uzun süre kontrolsüz kullanım;

• Deri incelmesi,
• Stria,
• Kılcal damar belirginleşmesi ve
• Bazı diğer lokal yan etkilere

neden olabilir.

Bu nedenle kullanılacak ürün yüz, göz çevresi, kıvrım bölgeleri ve gövde gibi alanlara göre farklı seçilebilir.

Sık tekrar eden atopik dermatitte tedavi yalnızca egzama çıktığında uygulanmak zorunda değildir.

Kontrol sağlandıktan sonra daha önce sürekli alevlenen bölgelere doktorun belirlediği aralıklarla topikal kortikosteroid veya topikal kalsinörin inhibitörü uygulanmasına proaktif tedavi denir.

Bu yaklaşım yeni alevlenmelerin azaltılmasına yardımcı olabilir ve güncel kılavuzlarda önerilmektedir.

Takrolimus ve pimekrolimus

Takrolimus ve pimekrolimus, topikal kalsinörin inhibitörleridir.

Kortikosteroid değildirler ve deride incelmeye neden olmazlar.

Bu özellikleri nedeniyle özellikle;

• Yüz,
• Göz çevresi,
• Boyun ve
• Deri kıvrımları

gibi kortikosteroid yan etkilerine daha hassas bölgelerde yararlı olabilirler.

İlk uygulamalarda geçici;

• Yanma,
• Batma ve
• Sıcaklık hissi

oluşabilir.

Güncel AAD ve AAAAI/ACAAI kılavuzları topikal kalsinörin inhibitörlerini güçlü şekilde desteklemektedir.

Yeni kortizonsuz krem tedavileri

Atopik dermatitte son yıllarda steroid içermeyen topikal tedavilerin sayısı belirgin şekilde arttı.

Bunlar arasında farklı ülkelerde ruhsat durumları değişmekle birlikte;

• Crisaborole,
• Ruxolitinib krem,
• Roflumilast krem ve
• Tapinarof krem

gibi tedaviler bulunmaktadır.

2025 AAD güncellemesinde tapinarof ve roflumilast için yetişkin atopik dermatit tedavisinde güçlü öneriler eklenmiştir.

Hangi preparatın kullanılabileceği hastanın yaşı, hastalığın şiddeti, uygulama alanı ve ürünün ülkedeki ruhsat/erişilebilirlik durumuna göre belirlenmelidir.

Atopik dermatitteki kaşıntının temel mekanizması klasik histamin aracılı alerjik kaşıntıdan daha karmaşıktır.

Bu nedenle antihistaminikler çoğu hastada egzamanın temel kaşıntısını kontrol eden esas tedavi değildir.

Güncel tedavinin ana hedefi derideki inflamasyonu kontrol altına almaktır.

Sedatif antihistaminikler uyku bozukluğu olan seçilmiş hastalarda kısa süreli değerlendirilebilir; ancak atopik dermatitin kendisini tedavi etmezler.

Orta veya şiddetli alevlenmelerde seçilmiş hastalarda wet wrap therapy kullanılabilir.

Nemlendirici veya reçete edilen topikal tedavi uygulandıktan sonra cilt nemli ve kuru katmanlarla sarılır.

Bu yöntem;

• Cildin nemlenmesini artırabilir,
• Kaşımayı azaltabilir ve

topikal tedavilerin etkinliğini artırabilir.

Özellikle çocuklarda uygulama şekli ve süresi sağlık profesyoneli tarafından belirlenmelidir. AAD bu yöntemi koşullu olarak önermektedir.

“Bleach bath” olarak bilinen seyreltilmiş sodyum hipoklorit banyoları herkese önerilen rutin bir atopik dermatit tedavisi değildir.

Özellikle orta-ağır atopik dermatiti ve tekrarlayan bakteriyel enfeksiyon eğilimi bulunan seçilmiş hastalarda yardımcı yaklaşım olarak değerlendirilebilir.

Konsantrasyonun yanlış hazırlanması tahrişe neden olabileceği için hekim önerisi olmadan uygulanmamalıdır. AAAAI/ACAAI kılavuzu hafif atopik dermatitte kullanımına karşı, orta-ağır hastalıkta ise seçilmiş hastalarda kullanımına yönelik koşullu öneride bulunmaktadır.

Fototerapi

Topikal tedavilere yeterli yanıt vermeyen, daha yaygın hastalığı olan bazı kişilerde fototerapi kullanılabilir.

En sık kullanılan yöntemlerden biri dar bant UVB (NB-UVB) fototerapidir.

Tedavi kontrollü dozlarda ve tıbbi fototerapi cihazlarıyla uygulanır.

Solaryum fototerapinin alternatifi değildir.

Atopik dermatitin tedavisi son yıllarda büyük ölçüde değişmiştir.

Topikal tedavilere rağmen kontrol altına alınamayan orta-ağır hastalıkta artık yalnızca klasik bağışıklık baskılayıcı ilaçlar değil, hastalığın belirli inflamatuvar yollarını hedefleyen biyolojik tedaviler ve oral JAK inhibitörleri bulunmaktadır.

Dupilumab

Dupilumab, IL-4 ve IL-13 sinyal yollarını hedefleyen biyolojik bir tedavidir.

Orta-ağır atopik dermatitte;

• Deri bulgularını,
• Kaşıntıyı,
• Uyku bozukluğunu ve
• Yaşam kalitesi üzerindeki etkileri

azaltabilir.

AAAAI/ACAAI kılavuzunda, uygun orta-ağır atopik dermatit hastalarında dupilumab için güçlü ve yüksek kesinlikli öneri bulunmaktadır.

En sık dikkat çeken yan etkilerden biri bazı hastalarda konjonktivit ve diğer göz yüzeyi yakınmalarıdır.

Tralokinumab ve lebrikizumab

Tralokinumab ve lebrikizumab, özellikle IL-13 yolunu hedefleyen biyolojik tedavilerdir.

Orta-ağır atopik dermatitte kullanılabilecek yeni nesil seçenekler arasındadır.

2025 AAD güncellemesi lebrikizumabı güçlü öneriler arasına eklemiştir. Tralokinumab ise önceki sistemik tedavi kılavuzlarında güçlü önerilen biyolojik ajanlardan biridir.

Nemolizumab

Nemolizumab, kaşıntının önemli sinyal yollarından biri olan IL-31 reseptörünü hedefleyen biyolojik bir tedavidir.

Özellikle kaşıntının hastalık yükündeki önemini hedefleyen yeni tedavilerden biridir.

2025 AAD güncellemesinde, topikal tedaviyle birlikte nemolizumab için güçlü öneri verilmiştir.

JAK inhibitörleri

Atopik dermatitte kullanılan oral Janus kinaz (JAK) inhibitörleri arasında farklı ülkelerde;

• Upadacitinib,
• Abrocitinib ve
• Baricitinib

bulunmaktadır.

Bu ilaçlar hızlı kaşıntı kontrolü ve güçlü klinik etkinlik sağlayabilir.

Ancak sistemik etkileri nedeniyle kullanımdan önce;

• Enfeksiyon riskleri,
• Tüberküloz,
• Hepatitler,
• Kan değerleri,
• Karaciğer fonksiyonları,
• Lipid düzeyleri,
• Tromboembolik ve kardiyovasküler riskler ve
• Hastanın diğer sağlık sorunları

değerlendirilir.

Biyolojik ilaçlar ve JAK inhibitörlerinin ruhsatlı yaş aralıkları ve kullanım koşulları ülkelere göre değişebilir.

Siklosporin, metotreksat, azatioprin ve mikofenolat

Yeni hedefe yönelik tedavilere rağmen bazı hastalarda klasik sistemik immünsüpresif ilaçlar halen kullanılabilir.

Bunlar arasında;

• Siklosporin,
• Metotreksat,
• Azatioprin ve
• Mikofenolat mofetil

bulunmaktadır.

AAD erişkin kılavuzu bu seçenekleri koşullu öneriler arasında değerlendirmektedir.

Bu ilaçlarda laboratuvar ve klinik takip gerekir.

Sistemik kortikosteroidler atopik dermatitin uzun süreli tedavisi için önerilmez.

Çok hızlı etki göstermelerine rağmen ilaç bırakıldıktan sonra şiddetli geri alevlenme görülebilir ve uzun süreli kullanımda önemli sistemik yan etkileri vardır.

AAD ve AAAAI/ACAAI güncel kılavuzları atopik dermatitte sistemik kortikosteroidlerin rutin kullanımına karşı öneride bulunmaktadır.

Çok özel durumlarda, başka bir tedaviye geçiş sırasında kısa süreli köprü tedavisi gibi istisnalar uzman tarafından değerlendirilebilir.

Atopik dermatitin seyri kişiden kişiye değişir.

Çocukların bir bölümünde yaş ilerledikçe hastalık belirgin şekilde hafifler.

Ancak bazı kişilerde;

• Ergenlikte,
• Erişkin yaşamda veya
• Yaşamın farklı dönemlerinde

devam edebilir veya yeniden alevlenebilir.

Bu nedenle hastalık için herkese geçerli “yaş büyüyünce mutlaka geçer” denemez.

Günümüzde amaç yalnızca mevcut döküntüyü geçirmek değil, uzun vadede hastalığı kontrol altında tutmak, alevlenmeleri azaltmak, kaşıntıyı kontrol etmek ve yaşam kalitesini iyileştirmektir.

Stres atopik dermatitin temel nedeni değildir.

Ancak stres ve uyku bozukluğu bazı kişilerde kaşıntı–kaşıma döngüsünü ve alevlenmeleri artırabilir.

Atopik dermatitin kendisi de yoğun kaşıntı ve uyku kaybı nedeniyle stres, kaygı ve yaşam kalitesinde bozulmaya yol açabilir.

Dolayısıyla ilişki çift yönlü olabilir.

“Doğal” olması bir ürünün otomatik olarak güvenli veya etkili olduğu anlamına gelmez.

Bitkisel ürünler;

• İrritan kontakt dermatit,
• Alerjik kontakt dermatit,
• Fotosensitivite veya
• Kullanılan diğer ilaçlarla etkileşim

oluşturabilir.

Bazı kontrolsüz ürünlerin gerçek içeriğinin etiketle uyumlu olmaması da mümkündür.

Atopik dermatitte etkinliği ve güvenliği yeterince gösterilmemiş ürünleri kanıtlanmış tedavilerin yerine kullanmak önerilmez.

Özellikle geniş alanlara veya çocuklara uygulanacak ürünler dermatologla değerlendirilmelidir.

Günlük bakım tedavinin önemli bir parçasıdır.

Genel olarak;

• Cildi aşırı sıcak sudan korumak,
• Uzun banyolardan kaçınmak,
• Nazik ve parfümsüz temizleyiciler tercih etmek,
• Banyodan sonra düzenli nemlendirici kullanmak,
• Tahriş edici kumaş ve kimyasalları azaltmak,
• Tırnakları kısa tutarak kaşıma hasarını azaltmak ve
• Hekim tarafından verilen tedaviyi yalnızca çok kötü günlerde değil önerilen şekilde uygulamak

yararlı olabilir.

Ancak atopik dermatitte her hastanın tetikleyicileri ve ihtiyaçları farklıdır. Gereksiz derecede kısıtlayıcı bir yaşam tarzı oluşturmak da doğru değildir.

Özellikle;

• Sürekli veya şiddetli kaşıntı,
• Uykuyu bozan egzama,
• Yaygın deri tutulumu,
• Sık tekrarlayan alevlenmeler,
• Tedaviye rağmen kontrol sağlanamaması,
• Sık enfeksiyon,
• Ani kötüleşme,
• Ağrılı kabarcık veya yaralar,
• Göz çevresinde belirgin tutulum veya
• Hastalığın okul, iş ve sosyal yaşamı belirgin şekilde etkilemesi

durumlarında dermatolojik değerlendirme önemlidir.

Günümüzde orta-ağır atopik dermatitin tedavi seçenekleri geçmişe göre çok daha geniştir. “Egzama kroniktir, yapılacak fazla bir şey yok” yaklaşımı artık güncel değildir. Biyolojik tedaviler ve hedefe yönelik küçük moleküller sayesinde dirençli hastalıkta da önemli düzeyde kontrol sağlanabilmektedir.

Son güncelleme: Eylül 2026

İçerik editörü: Uzm. Dr. Berkant Oman – Dermatoloji Uzmanı

İletişim: [Web sitesindeki iletişim bilgisi]

Bilimsel Kaynaklar

Atopik Dermatit – American Academy of Dermatology Güncel Klinik KılavuzlarıAAD: https://www.aad.org/member/clinical-quality/guidelines/atopic-dermatitis

Atopik Dermatit – 2025 AAD Güncellenmiş Tedavi KılavuzuPubMed: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40531067/

Atopik Dermatit – EuroGuiDerm Güncel Avrupa KılavuzuPubMed: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40317496/

Atopik Dermatit – 2024 Klinik Uygulama KılavuzuPubMed: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39707640/

Atopik Dermatit – AAAAI/ACAAI 2023 Tanı ve Tedavi KılavuzuAAAAI: https://www.aaaai.org/Aaaai/media/Media-Library-PDFs/Allergist%20Resources/Statements%20and%20Practice%20Parameters/JTF-Atopic-Dermatitis-Guideline-2023-07-31-2026.pdf

Atopik Dermatit Tedavisinde Yeni Topikal ve Sistemik TedavilerPubMed: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40562170/

Atopik Dermatit Sistemik Tedavilerinde 2026 Güncellemesi – Biyolojik Tedaviler ve JAK İnhibitörleriPubMed: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/42328000/

AAD ve AAAAI Atopik Dermatit Kılavuzlarının Güncel KarşılaştırmasıPubMed: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41416235/