El egzeması nedir?
El egzeması veya el dermatiti, avuç içi, el sırtı, parmaklar, parmak araları, parmak uçları ve bazen el bileklerini etkileyebilen inflamatuvar bir deri hastalığıdır. El egzemasında; kuruluk, kızarıklık, kaşıntı, yanma, ağrı, kepeklenme, çatlaklar, su dolu küçük kabarcıklar, kabuklanma ve bazı dönemlerde sulantı görülebilir. Hastalık tek bir nedene bağlı değildir. İrritan temas, alerjik temas, atopik yatkınlık, mesleki maruziyet ve genetik/immünolojik faktörler farklı oranlarda birlikte rol oynayabilir.
EL EGZAMASI NEDEN OLUR?
El egzemasında çoğu zaman tek bir neden bulmak mümkün değildir. Örneğin atopik bünyeye sahip bir kişinin elleri sık su ve deterjanla temas ederek irritan egzemaya yatkın hale gelebilir; bariyer bozulduktan sonra aynı kişi bir koruyucu, koku maddesi veya eldiven içerisindeki kauçuk kimyasalına karşı kontakt alerji de geliştirebilir. Bu nedenle el egzemasını yalnızca “deterjan alerjisi” veya “cilt kuruluğu” olarak açıklamak doğru değildir.
EL EGZAMASI OLANLARIN YÜZÜK TAKMASI SAKINCALI MIDIR?
Aktif egzemada yüzüklerin altında; su, deterjan, sabun ve nem birikebilir. Ayrıca yüzüğün metaline karşı kontakt alerji bulunabilir. Bu nedenle özellikle temizlik veya uzun süreli ıslak iş sırasında yüzüklerin çıkarılması yararlı olabilir.
EL EGZAMASINDA YAMA TESTİ NE ZAMAN YAPILIR?
Yama testi (patch test) alerjik kontakt dermatit tanısında altın standart yöntemdir. 2023 S2k ve 2022 Avrupa kontakt dermatit kılavuzları, el egzemasının 3 aydan uzun sürmesi, uygun tedaviye yanıt vermemesi veya kontakt alerji şüphesi bulunması durumunda yama testi yapılmasını önermektedir. Test yalnızca standart alerjenlerle sınırlı kalmayabilir.
Akut ve kronik el egzeması arasındaki fark nedir?
Güncel Avrupa kılavuzlarına göre 3 aydan kısa süren ve yılda birden fazla tekrarlamayan el egzeması akut el egzeması olarak değerlendirilebilir. El egzeması 3 aydan uzun sürüyorsa veya bir yıl içerisinde en az iki kez tekrarlıyorsa kronik el egzeması (Chronic Hand Eczema – CHE) olarak tanımlanır. Kronik el egzeması tek bir hastalık değildir. Farklı nedenlerin ve farklı klinik görünümlerin oluşturduğu bir şemsiye tanımdır.
EL EGZAMASININ FARKLI TİPLERİ VAR MIDIR?
El egzeması hem nedenine hem de görünümüne göre sınıflandırılabilir. Avuç içlerinde ve özellikle parmakların yan yüzlerinde çok kaşıntılı, derin yerleşimli küçük su kabarcıkları gelişebilir. Bu tablo veziküler el egzeması, pomfoliks veya dishidrotik egzema olarak adlandırılabilir.
EL EGZAMASI HANGİ MESLEKLERDE DAHA SIK GÖRÜLÜR?
Ellerini sık yıkamak zorunda kalan veya kimyasal maddeler, yiyecekler, yağlar, boya, çimento ya da eldivenlerle uzun süre temas eden mesleklerde risk artar. Özellikle; sağlık çalışanları, kuaför ve güzellik çalışanları, temizlik çalışanları, aşçılar ve gıda sektörü çalışanları, fırıncılar, diş hekimliği çalışanları, inşaat işçileri, metal ve makine sanayisi çalışanları, boya ve kimya sektörü çalışanları yüksek riskli gruplar arasındadır. 2024 sistematik derleme ve meta-analizinde sağlık çalışanlarında bildirilen el egzemasının yaşam boyu prevalansı yaklaşık %33, son bir yıllık prevalansı ise yaklaşık %27 bulunmuştur. Bunun temel nedenlerinden biri yoğun el yıkama ve ıslak iş maruziyetidir.
ELDİVENLER EL EGZAMASI YAPAR MI?
Hem koruyabilir hem de bazı durumlarda problemi artırabilir. Uygun koruyucu eldivenler irritan ve alerjenlerle teması azaltarak tedavinin önemli bir parçası olabilir. Ancak uzun süre geçirimsiz eldiven kullanılması; terleme ve oklüzyonu artırarak egzemayı kötüleştirebilir.
HEKİMİN KONU METİNLERİ
Daha ayrıntılı okumak isteyenlere
Hekimin ilettiği metne dayanan ayrıntılı bilgileri burada okuyabilirsiniz. Anlatım, bilgilendirme diliyle düzenlenmiştir.
Ayrıntılı konu metnini aç
EL EGZAMASI (EL DERMATİTİ) NEDİR? NEDENLERİ, BELİRTİLERİ VE TEDAVİSİ
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır. El egzemasının nedeni kişiden kişiye değişebilir ve aynı kişide birden fazla neden birlikte bulunabilir. Tanı ve tedavi dermatolojik değerlendirme sonrasında planlanmalıdır.
El egzeması nedir?
El egzeması veya el dermatiti, avuç içi, el sırtı, parmaklar, parmak araları, parmak uçları ve bazen el bileklerini etkileyebilen inflamatuvar bir deri hastalığıdır.
El egzemasında; kuruluk, kızarıklık, kaşıntı, yanma, ağrı, kepeklenme, çatlaklar, su dolu küçük kabarcıklar, kabuklanma ve bazı dönemlerde sulantı görülebilir.
Hastalık tek bir nedene bağlı değildir. İrritan temas, alerjik temas, atopik yatkınlık, mesleki maruziyet ve genetik/immünolojik faktörler farklı oranlarda birlikte rol oynayabilir.
El egzeması yaşam kalitesini belirgin biçimde etkileyebilir. Özellikle kronikleştiğinde ağrılı çatlaklar nedeniyle günlük yaşam, uyku, meslek ve el becerisi gerektiren işler zorlaşabilir. Güncel derlemeler el egzemasının özellikle mesleki deri hastalıklarının önemli nedenlerinden biri olduğunu vurgulamaktadır.
Akut ve kronik el egzeması arasındaki fark nedir?
Güncel Avrupa kılavuzlarına göre 3 aydan kısa süren ve yılda birden fazla tekrarlamayan el egzeması akut el egzeması olarak değerlendirilebilir.
El egzeması 3 aydan uzun sürüyorsa veya bir yıl içerisinde en az iki kez tekrarlıyorsa kronik el egzeması (Chronic Hand Eczema – CHE) olarak tanımlanır.
Kronik el egzeması tek bir hastalık değildir. Farklı nedenlerin ve farklı klinik görünümlerin oluşturduğu bir şemsiye tanımdır.
El egzaması neden olur?
El egzemasında çoğu zaman tek bir neden bulmak mümkün değildir.
Örneğin atopik bünyeye sahip bir kişinin elleri sık su ve deterjanla temas ederek irritan egzemaya yatkın hale gelebilir; bariyer bozulduktan sonra aynı kişi bir koruyucu, koku maddesi veya eldiven içerisindeki kauçuk kimyasalına karşı kontakt alerji de geliştirebilir.
Bu nedenle el egzemasını yalnızca “deterjan alerjisi” veya “cilt kuruluğu” olarak açıklamak doğru değildir.
İrritan kontakt dermatit
İrritan kontakt dermatit, el egzemasının en sık nedenlerinden biridir.
Burada gerçek bir alerji bulunması gerekmez.
Derinin koruyucu bariyerine tekrar tekrar zarar veren; su, sabun, deterjan, temizlik ürünleri, solventler, dezenfektanlar, yağlar, kesme sıvıları, sürtünme, soğuk ve kuru hava gibi faktörler zaman içerisinde inflamasyona neden olabilir.
En önemli risklerden biri “wet work – ıslak iş”, yani ellerin gün içerisinde sık sık suyla temas etmesi veya uzun süre kapalı eldiven içerisinde kalmasıdır.
“Su zararsızdır” düşüncesi bu nedenle doğru değildir. Çok sık el yıkama bile deri bariyerini bozarak el egzemasını başlatabilir veya mevcut hastalığı kötüleştirebilir.
Alerjik kontakt dermatit
Alerjik kontakt dermatitte, bağışıklık sistemi belirli bir maddeye karşı gecikmiş tipte alerjik yanıt geliştirir.
Sık karşılaşılan alerjenler arasında; metaller, koruyucu maddeler, parfüm/koku maddeleri, saç boyaları, akrilatlar ve metakrilatlar, kauçuk katkı maddeleri, reçineler ve çeşitli mesleki kimyasallar bulunabilir.
Türkiye'den 2026 yılında yayımlanan 1.499 el egzemalı hastayı içeren geniş bir yama testi çalışmasında hastaların %55,6'sında en az bir pozitif yama testi saptanmış, klinik olarak alerjik kontakt dermatit tanısı ise %34,2 oranında konmuştur. Mesleki olgularda özellikle potasyum dikromat/çimento ve kauçuk kimyasalları, meslek dışı olgularda ise bazı koruyucular ve parfüm maddeleri öne çıkmıştır. Bu rakamların bir üçüncü basamak yama testi merkezine başvuran seçilmiş hastalara ait olduğu ve toplumun genelini temsil etmediği unutulmamalıdır.
Atopik el egzeması
Atopik dermatit öyküsü veya atopik deri bariyeri bozukluğu el egzeması için önemli risk faktörlerinden biridir.
Ancak “atopik el egzeması = alerjik kontakt dermatit” değildir.
Atopik dermatitte temel problem; deri bariyerinin bozulması, genetik yatkınlık ve bağışıklık sistemindeki inflamatuvar değişikliklerdir.
Bu kişiler irritan maddelere karşı daha hassas olabilir ve ıslak işlerde çalışanlarda el egzeması daha kolay gelişebilir.
Güncel 2025 el egzeması derlemesi özellikle atopik dermatit ve ıslak işi el egzemasının iki önemli risk faktörü olarak göstermektedir.
El egzamasının farklı tipleri var mıdır?
Evet.
El egzeması hem nedenine hem de görünümüne göre sınıflandırılabilir.
Bir kişide aynı anda birden fazla tip bulunabilir.
Veziküler veya dishidrotik el egzeması
Avuç içlerinde ve özellikle parmakların yan yüzlerinde çok kaşıntılı, derin yerleşimli küçük su kabarcıkları gelişebilir.
Bu tablo veziküler el egzeması, pomfoliks veya dishidrotik egzema olarak adlandırılabilir.
Geçmişte ter bezleriyle ilişkili olduğu düşünüldüğü için “dishidroz” adı verilmiş olsa da günümüzde hastalığın basit bir ter bezi bozukluğu olmadığı bilinmektedir.
Atopi, kontakt alerji, irritasyon, stres ve çeşitli çevresel faktörler bazı kişilerde alevlenmeyle ilişkili olabilir.
Hiperkeratotik el egzeması
Özellikle avuç içlerinde; kalınlaşma, yoğun kepeklenme ve derin ağrılı çatlakların ön planda olduğu formdur.
Psoriasis ve mantar enfeksiyonuyla karışabilir.
Parmak ucu egzeması
Özellikle parmak uçları ve tırnak çevresinde; kuruluk, çatlak, soyulma ve hassasiyet görülebilir.
Mesleki temaslar, irritanlar ve kontakt alerjenler önemli olabilir.
El egzaması hangi mesleklerde daha sık görülür?
Ellerini sık yıkamak zorunda kalan veya kimyasal maddeler, yiyecekler, yağlar, boya, çimento ya da eldivenlerle uzun süre temas eden mesleklerde risk artar.
Özellikle; sağlık çalışanları, kuaför ve güzellik çalışanları, temizlik çalışanları, aşçılar ve gıda sektörü çalışanları, fırıncılar, diş hekimliği çalışanları, inşaat işçileri, metal ve makine sanayisi çalışanları, boya ve kimya sektörü çalışanları yüksek riskli gruplar arasındadır.
2024 sistematik derleme ve meta-analizinde sağlık çalışanlarında bildirilen el egzemasının yaşam boyu prevalansı yaklaşık %33, son bir yıllık prevalansı ise yaklaşık %27 bulunmuştur. Bunun temel nedenlerinden biri yoğun el yıkama ve ıslak iş maruziyetidir.
Ancak “mesleki el egzeması” demek için yalnızca kişinin yaptığı işe bakılmaz. Hastalığın mesleki maruziyetlerle zaman ilişkisi ve gerektiğinde yama testleri dahil ayrıntılı değerlendirme gerekir.
Eldivenler el egzaması yapar mı?
Hem koruyabilir hem de bazı durumlarda problemi artırabilir.
Uygun koruyucu eldivenler irritan ve alerjenlerle teması azaltarak tedavinin önemli bir parçası olabilir.
Ancak uzun süre geçirimsiz eldiven kullanılması; terleme ve oklüzyonu artırarak egzemayı kötüleştirebilir.
Ayrıca “lateks eldiven alerjisi” olarak düşünülen bazı el egzemalarının nedeni lateks proteininin kendisi değil, eldiven üretiminde kullanılan thiuram, carbamate ve diğer kauçuk hızlandırıcılara karşı gecikmiş tip kontakt alerji olabilir.
Türkiye'de 1996–2023 arasındaki verileri inceleyen güncel çalışmada kauçuk katkı maddelerine bağlı alerjik kontakt dermatitin büyük bölümünün eldivenlerle ilişkili olduğu ve özellikle sağlık çalışanlarında mesleki olgular görüldüğü bildirilmiştir.
Bu nedenle eldivene rağmen el egzeması düzelmiyor veya el bileğine kadar yayılıyorsa kauçuk alerjisi açısından yama testi gerekebilir.
Akrilik tırnaklar ve kalıcı oje el egzaması yapabilir mi?
Evet.
Jel tırnak, kalıcı oje ve akrilik tırnak ürünlerinde kullanılan akrilat ve metakrilatlar, günümüzde giderek daha önemli kontakt alerjenler haline gelmiştir.
Özellikle; tırnak çevresi, parmak uçları, el sırtı etkilenebilir.
Bazen ellerde çok az bulgu varken göz kapakları veya yüzde, tırnağa temas eden eller aracılığıyla taşınan alerjenlere bağlı dermatit gelişebilir.
Son yıllardaki kontakt alerji çalışmalarında özellikle 2-hidroksietil metakrilat (HEMA) önemli yeni alerjenlerden biri olarak öne çıkmaktadır.
El egzamasının belirtileri nelerdir?
Hastalığın dönemine ve tipine göre görünüm değişebilir.
Akut alevlenmede; kızarıklık, ödem, küçük su kabarcıkları, yoğun kaşıntı, yanma ve bazen sulantı ön planda olabilir.
Kronik dönemde ise;
kuruluk, deri kalınlaşması, kepeklenme, çatlaklar ve ağrı daha belirgin hale gelir.
Derin çatlaklar özellikle parmak hareketlerinde ciddi ağrı oluşturabilir.
Tırnak çevresi etkilenirse zaman içerisinde tırnak plağında da değişiklikler gelişebilir.
El egzaması bulaşıcı mıdır?
Hayır.
El egzeması enfeksiyon değildir ve başka bir kişiye temasla bulaşmaz.
Ancak egzamalı deride bariyer bozulduğu için zaman zaman ikincil bakteriyel veya viral enfeksiyonlar gelişebilir.
Özellikle giderek artan ağrı, irin, sarı kabuklanma, hızla yayılan kızarıklık veya ateş varsa enfeksiyon açısından değerlendirme gerekir.
El egzaması nasıl teşhis edilir?
Tanının ilk aşaması ayrıntılı öykü ve dermatolojik muayenedir.
Özellikle; meslek, hobiler, el yıkama sıklığı, eldiven kullanımı, temizlik ürünleri, kozmetikler, tırnak ürünleri, saç boyası, metal ve kimyasal temaslar, hastalığın iş günlerinde artıp tatilde azalması ve atopik dermatit öyküsü sorgulanır.
Sadece eller değil, gerektiğinde ayaklar ve tüm cilt de incelenir.
Çünkü el egzemasına benzeyen başka hastalıkların ayırıcı tanısı gerekebilir.
El egzamasında yama testi ne zaman yapılır?
Yama testi (patch test) alerjik kontakt dermatit tanısında altın standart yöntemdir.
2023 S2k ve 2022 Avrupa kontakt dermatit kılavuzları, el egzemasının 3 aydan uzun sürmesi, uygun tedaviye yanıt vermemesi veya kontakt alerji şüphesi bulunması durumunda yama testi yapılmasını önermektedir.
Test yalnızca standart alerjenlerle sınırlı kalmayabilir.
Kişinin;
mesleğinde kullandığı ürünler, eldivenler, kozmetikler, tırnak ürünleri, koruyucular veya özel kimyasal maruziyetleri
doğrultusunda ek test serileri gerekebilir.
Pozitif yama testi kesin alerji nedeni midir?
Hayır.
Pozitif test kişinin o maddeye duyarlı hale geldiğini gösterir.
Ancak bulunan duyarlılığın mevcut el egzemasıyla gerçekten ilişkili olup olmadığı ayrıca değerlendirilmelidir.
Örneğin nikel yama testinin pozitif olması, kişinin el egzemasının mutlaka nikelden kaynaklandığı anlamına gelmez.
2026 Türkiye çalışması da nikel duyarlılığının sık görülmesine rağmen el egzemasının klinik nedeni olarak daha az sıklıkta doğrulandığını göstermiştir.
Prıck testi ile yama testi aynı mıdır?
Hayır.
Prick testi çoğunlukla IgE aracılı ani tip alerjileri değerlendirmek için kullanılır.
Yama testi ise alerjik kontakt dermatitteki gecikmiş tip hücresel alerjiyi araştırır.
El egzemasında kontakt alerji şüphesinde temel test yama testidir.
El egzamasında mantar testi gerekir mi?
Bazı hastalarda gerekir.
Özellikle tek elde belirgin kepeklenme ve kalınlaşma varsa veya ayaklarda eş zamanlı mantar enfeksiyonu bulunuyorsa tinea manuum düşünülmelidir.
Mantar mikroskopisi veya kültür gerekebilir.
“Bir el + iki ayak” dağılımı mantar enfeksiyonunda klasik örneklerden biridir.
Bu nedenle uzun süre steroid kullanıldığı halde düzelmeyen tek taraflı “el egzemasında” tanının yeniden değerlendirilmesi önemlidir.
El egzaması hangi hastalıklarla karışabilir?
El egzemasına benzeyebilen durumlar arasında; el mantarı, psoriasis, palmoplantar püstüloz, uyuz, bazı keratodermalar, liken planus ve daha nadir farklı inflamatuvar veya enfeksiyöz hastalıklar bulunur.
Deri biyopsisi bazı seçilmiş olgularda yardımcı olabilir ancak her el egzemasında gerekli değildir ve histopatoloji her zaman kesin ayrım sağlamayabilir.
El egzaması nasıl tedavi edilir?
Başarılı tedavide yalnızca bir krem yazmak yeterli olmayabilir.
Güncel yaklaşım dört temel hedef üzerine kuruludur: deri bariyerinin onarılması, irritan ve alerjenlerin azaltılması, aktif inflamasyonun tedavisi ve kronik/dirençli hastalıkta uygun ikinci basamak tedavilere geçilmesi.
Hastalığın nedeni bulunabiliyorsa mümkün olduğunca ortadan kaldırılmalıdır.
El yıkama nasıl olmalıdır?
Gereksiz ve aşırı el yıkama azaltılmalıdır ancak hijyen gerektiren durumlarda el temizliği elbette devam etmelidir.
Çok sıcak su yerine ılık su tercih edilmesi ve mümkün olduğunca parfümsüz, irritasyonu düşük temizleyiciler kullanılması daha uygundur.
Eller yıkandıktan sonra ovalayarak değil nazikçe kurulanmalı ve kısa süre içerisinde nemlendirici sürülmelidir.
Özellikle sağlık çalışanlarında enfeksiyon kontrolü nedeniyle gereken el hijyeni kurallarından ödün verilmemeli; cilt koruyucu strateji bu zorunluluklara göre düzenlenmelidir.
Nemlendiriciler el egzamasında önemli midir?
Evet.
Düzenli nemlendirici kullanımı el egzeması tedavisinin temel parçalarından biridir.
Özellikle her el yıkamadan sonra ve gün içerisinde tekrarlanan uygulamalar deri bariyerinin toparlanmasına yardımcı olabilir.
Genellikle; parfümsüz, boya ve gereksiz kozmetik katkıları az olan ürünler tercih edilir.
Kuru ve kalınlaşmış ciltte daha yağlı krem veya merhem formülleri, gündüz çalışırken ise daha kolay tolere edilen kremler tercih edilebilir.
Nemlendirici yalnızca alevlenme olduğunda değil, egzema yatıştıktan sonra koruyucu bakım amacıyla da kullanılabilir. Güncel tedavi derlemeleri sık nemlendirici kullanımını özellikle desteklemektedir.
Bariyer kremler el egzamasını önler mi?
Bazı bariyer ürünleri irritan maddelerle teması azaltmaya yardımcı olabilir ancak koruyucu eldivenin veya maruziyetin azaltılmasının yerine geçmez.
“Bariyer krem sürüldüğünde kimyasal deriye geçemez” şeklinde düşünmek doğru değildir.
Mesleğe özgü uygun eldiven ve iş güvenliği önlemleri esas olmalıdır.
Hangi eldiven kullanılmalıdır?
Tek bir eldiven her iş için uygun değildir.
Seçim temas edilen kimyasala göre yapılmalıdır.
Islak işlerde uygun koruyucu eldiven kullanılabilir ancak gereğinden uzun süre kapalı eldiven içinde kalmak terlemeyi artırabilir.
Uzun süreli kullanımlarda bazı kişilerde pamuklu iç eldiven yararlı olabilir.
Kauçuk hızlandırıcı alerjisi saptanmışsa standart nitril eldivenlerin bile bazıları sorun yaratabilir; bu durumda accelerator-free / hızlandırıcısız uygun eldiven seçenekleri değerlendirilebilir.
Eldiven alerjisinin türü belirlenmeden yalnızca “lateksten nitrile geçmek” her zaman problemi çözmez.
Ellerde çatlak varsa ne yapılır?
Çatlaklar el egzemasının en ağrılı bulgularından biri olabilir.
Yoğun nemlendirici ve uygun antiinflamatuvar tedavinin yanında bazı olgularda; koruyucu pansuman, uygun yara örtüleri veya keratolitik tedaviler kullanılabilir.
Derin fissürlerde enfeksiyon bulguları ayrıca değerlendirilmelidir.
El egzamasında kortizonlu kremler kullanılır mı?
Evet. Topikal kortikosteroidler halen aktif el egzemasının temel tedavilerinden biridir.
Ellerin özellikle avuç içi derisi kalın olduğu için kullanılacak steroidin gücü; egzemanın şiddeti, bulunduğu bölge, deri kalınlığı ve tedavi süresine göre belirlenir.
Kısa süreli uygun kullanımla inflamasyon, kızarıklık, kaşıntı ve vezikül oluşumu kontrol altına alınabilir.
Ancak sürekli ve kontrolsüz güçlü steroid kullanımı; deri incelmesi, damarların belirginleşmesi ve diğer lokal yan etkiler oluşturabilir.
Bu nedenle kronik el egzemasında amaç güçlü steroidleri sürekli kullanmak değil, gerektiğinde intermittan ve kişiye özel tedavi planı oluşturmaktır. Topikal kortikosteroidler 2025 güncel derlemesinde de tedavinin temel dayanaklarından biri olarak değerlendirilmektedir.
Takrolimus ve pimekrolimus el egzamasında kullanılır mı?
Topikal kalsinörin inhibitörleri olan takrolimus ve pimekrolimus, özellikle steroid kullanımının sınırlanmasının istendiği bazı hastalarda değerlendirilebilir.
Ancak kalın avuç içi derisinden penetrasyonları sınırlı olabildiği için etkinlikleri her hastada aynı değildir.
El egzeması için bütün ülkelerde özel ruhsatlı tedaviler değildir ve kullanımları hastanın egzemasının tipine göre değerlendirilir.
El egzaması tedavisinde yeni ilaçlar var mı?
Evet. Kronik el egzeması tedavisinde son yıllardaki en önemli gelişmelerden biri topikal delgocitinibdir.
Delgocitinib, JAK1, JAK2, JAK3 ve TYK2'yi inhibe eden topikal bir pan-JAK inhibitörüdür.
DELTA-1 ve DELTA-2 adı verilen iki büyük faz 3 çalışmada toplam yaklaşık 960 orta-şiddetli kronik el egzemalı erişkin değerlendirilmiş ve delgocitinib krem araç kreme göre hem klinik bulgularda hem kaşıntı ve ağrıda daha etkili bulunmuştur.
Delgocitinib Avrupa Birliği'nde 2024 yılında, ABD'de ise 23 Temmuz 2025'te, topikal kortikosteroidlerden yeterli yanıt alınamayan veya topikal steroid kullanımının uygun olmadığı erişkin orta-şiddetli kronik el egzeması için ruhsatlandırılmıştır.
Bu bilgi AB ve ABD düzenleyici durumunu ifade eder. Türkiye'deki güncel ruhsat ve erişilebilirlik durumu ayrıca kontrol edilmelidir.
Yeni olması nedeniyle ürünün uzun dönem güvenliği ve gerçek yaşam verileri de izlenmeye devam etmektedir.
Fototerapi el egzamasında kullanılır mı?
Evet.
Kronik ve topikal tedavilere yeterince yanıt vermeyen bazı el egzemalarında lokal fototerapi kullanılabilir.
Özellikle PUVA ve bazı durumlarda dar bant UVB seçenekleri değerlendirilebilir.
Fototerapi; her gün kullanılan sıradan güneş ışığı veya solaryumla aynı şey değildir.
Solaryum tıbbi fototerapinin alternatifi değildir.
Alitretinoin el egzamasında kullanılır mı?
Alitretinoin, bazı ülkelerde güçlü topikal kortikosteroidlere yanıt vermeyen şiddetli kronik el egzeması için ruhsatlandırılmış oral bir retinoiddir.
Özellikle hiperkeratotik kronik el egzemasında yararlı olabilir.
Ancak retinoid olduğu için; özellikle gebelik açısından güçlü teratojenik risk taşır ve uygun gebelikten korunma ile laboratuvar takibi gerektirir.
Türkiye'deki güncel ruhsat ve ürün bulunabilirliği ayrıca değerlendirilmelidir.
Diğer sistemik tedaviler kullanılabilir mi?
Şiddetli ve kronik el egzemasında hastalığın altında yatan mekanizmaya göre farklı sistemik tedaviler değerlendirilebilir.
Siklosporin, metotreksat ve diğer immünomodülatör tedaviler bazı dirençli vakalarda kullanılabilmektedir ancak bunların el egzemasındaki kanıt düzeyi ve ruhsat durumları farklıdır.
Tedavinin el egzemasının alt tipiyle eşleştirilmesi önemlidir.
Örneğin belirgin atopik dermatit bileşeni olan hastalarda atopik dermatit için kullanılan hedefe yönelik sistemik tedaviler gündeme gelebilir.
Dupilumab el egzamasında kullanılır mı?
Dupilumab, orta-şiddetli atopik dermatitin kanıta dayalı sistemik tedavilerinden biridir.
El ve ayak bölgesinin baskın olduğu atopik dermatitte yapılan faz 3 randomize çalışmada, 16. haftada temiz veya tama yakın temiz deri oranı dupilumab grubunda %40,3, plasebo grubunda %16,7 bulunmuştur.
Ayrıca alitretinoine yanıt vermeyen veya kullanamayan şiddetli kronik el egzemalı erişkinlerde yapılan küçük faz IIb randomize çalışmada da olumlu sonuçlar bildirilmiştir.
Ancak bu durum her el egzeması hastasına dupilumab verilmesi gerektiği anlamına gelmez.
Özellikle el egzemasının; atopik, irritan veya alerjik bileşenleri ayırt edilmeli ve ürünün ilgili ülkedeki ruhsat durumu dikkate alınmalıdır.
Ağızdan kortizon el egzamasında kullanılır mı?
Çok şiddetli akut alevlenmelerde seçilmiş hastalarda kısa süreli sistemik kortikosteroid düşünülebilir.
Ancak kronik el egzemasının uzun dönem tedavisi için uygun değildir.
Uzun süreli veya tekrarlanan sistemik steroid kullanımında; metabolik, kemik, enfeksiyon ve hormonal yan etkiler gelişebilir ve ilaç bırakıldığında egzema yeniden alevlenebilir.
Bu nedenle eski yaklaşımda olduğu gibi ağır el egzemasında sistemik steroidleri rutin çözüm olarak görmek doğru değildir.
Antibiyotik el egzamasını tedavi eder mi?
Hayır.
El egzeması bakteriyel bir hastalık değildir.
Antibiyotik yalnızca ikincil bakteriyel enfeksiyon geliştiğinde gerekebilir.
Egzamalı elde; irin, hızla artan ağrı, sarı kabuklanma, yayılan sıcak-kızarık alan veya ateş
gibi bulgular varsa enfeksiyon açısından değerlendirme yapılmalıdır.
Gereksiz antibiyotikli krem veya sistemik antibiyotik kullanımı kontakt alerji ve antibiyotik direnci açısından da sorun oluşturabilir.
Antihistaminikler el egzamasını tedavi eder mi?
Antihistaminikler egzemanın temel inflamasyonunu tedavi etmez.
Bazı hastalarda özellikle gece kaşıntısını ve uyku problemini azaltmaya yardımcı olabilirler ancak kortikosteroid veya diğer antiinflamatuvar tedavilerin yerine geçmezler.
El egzaması besin alerjisinden kaynaklanır mı?
Çoğu erişkin el egzemasının nedeni besin alerjisi değildir.
Bu nedenle rastgele; gluten, süt, yumurta veya başka gıdaların diyetten çıkarılması önerilmez.
Bazı mesleki durumlarda gıdalardaki proteinlerle temas sonucu protein kontakt dermatiti veya kontakt ürtiker gelişebilir; bu özellikle gıda çalışanlarında görülebilir.
Ancak bu durum klasik irritan veya alerjik el egzemasıyla aynı değildir ve tanı yöntemi de farklı olabilir.
Domates, limon ve portakala dokunmak yasak mıdır?
Herkes için yasak değildir.
Ancak aktif, çatlak ve inflamasyonlu deride; asitli gıdalar, meyve suları, sebzeler, et ve balık gibi gıdalar irritasyon ve yanmaya neden olabilir.
Özellikle gıda işi yapan ve aktif el egzeması bulunan kişilerde doğrudan teması azaltmak yararlı olabilir.
Bu durum kişinin bu gıdalara mutlaka “alerjik” olduğu anlamına gelmez.
El egzamasında meslek değiştirmek gerekir mi?
İlk çözüm doğrudan meslek değiştirmek değildir.
Öncelikle; tetikleyici maddenin belirlenmesi, iş yerinde maruziyetin azaltılması, uygun eldiven kullanımı, çalışma tekniğinin değiştirilmesi, iş güvenliği önlemleri ve gerekiyorsa mesleki dermatoloji değerlendirmesi yapılmalıdır.
2026 güncel mesleki el dermatiti derlemesi de yalnızca tedaviyi değil, alerjen veya irritanın doğru tanımlanmasını ve koordineli işe dönüş/iş uyarlama planını önemli görmektedir.
Kalıcı ve ciddi mesleki egzemada daha kapsamlı iş düzenlemeleri gerekebilir ancak bu karar hastalığın gerçek mesleki nedeni ortaya konmadan verilmemelidir.
El egzaması olanların yüzük takması sakıncalı mıdır?
Aktif egzemada yüzüklerin altında; su, deterjan, sabun ve nem birikebilir.
Ayrıca yüzüğün metaline karşı kontakt alerji bulunabilir.
Bu nedenle özellikle temizlik veya uzun süreli ıslak iş sırasında yüzüklerin çıkarılması yararlı olabilir.
Pudralı eldiven kullanılmalı mıdır?
Pudralı eldivenler bazı kişilerde irritasyonu artırabilir ve günümüzde birçok sağlık ortamında zaten tercih edilmemektedir.
El egzeması açısından asıl mesele yalnızca pudra değildir; eldivenin materyali, içerdiği kauçuk hızlandırıcılar, kullanım süresi ve oluşan terleme de değerlendirilmelidir.
El egzaması tamamen geçer mi?
Bazı akut irritan egzemalar neden ortadan kaldırıldığında tamamen düzelebilir.
Ancak kronik el egzeması tekrarlama eğilimi gösterebilir.
Atopik yatkınlık, kaçınılamayan mesleki maruziyet veya kontakt alerji bulunması kronikleşme riskini artırabilir.
Tedavinin amacı yalnızca mevcut döküntüyü geçirmek değil; deri bariyerini güçlendirmek, yeni alevlenmeleri azaltmak ve hastalığın kronikleşmesini önlemektir.
Özellikle erken dönemde nedenlerin belirlenmesi uzun dönem sonuç açısından önemlidir.
El egzamasında en önemli noktalar
El egzeması tek bir hastalık değildir; irritan, alerjik ve atopik mekanizmalar sıklıkla bir arada bulunabilir.
Sık su teması ve ıslak iş en önemli risk faktörlerinden biridir.
Eldiven kullanmak her zaman tek başına çözüm değildir; bazı eldivenlerin içindeki kauçuk kimyasalları da alerji yapabilir.
El egzeması 3 aydan uzun sürüyorsa, sık tekrarlıyorsa veya tedaviye rağmen düzelmiyorsa yama testi özellikle önem kazanır.
Tedavinin temelinde; tetikleyiciyi azaltmak + düzenli nemlendirici + uygun topikal antiinflamatuvar tedavi yer alır.
Kronik ve dirençli hastalıkta fototerapi, sistemik tedaviler ve artık delgocitinib gibi yeni hedefe yönelik topikal tedaviler de hastanın durumuna ve ülkedeki ruhsat/erişim koşullarına göre değerlendirilebilir.
Bilimsel Kaynaklar
El Egzeması: Epidemiyoloji, Nedenler, Tanı ve Yama Testi – 2025 Güncel DerlemePubMed:https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39374808/
El Egzeması: Korunma, Yönetim ve Tedavi – 2025 Güncel DerlemePubMed:https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39374810/
El Egzeması Tanı, Korunma ve Tedavi Kılavuzu – European Society of Contact DermatitisPubMed:https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34971008/
El Egzeması Tanı, Korunma ve Tedavisi – S2k 2023 KılavuzuPubMed:https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37700424/
Kronik El Egzeması – 2024 Güncel DerlemePubMed:https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39300011/
Kronik El Egzeması Tanı ve Tedavisi – 2026 Uzman ÖnerileriPubMed:https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41655167/
Türkiye'de El Egzemasında Alerjik Kontakt Dermatit ve Yama Testi Bulguları – 2026PubMed:https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41567001/
Sağlık Çalışanlarında El Egzeması – Sistematik Derleme ve Meta-AnalizPubMed:https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38186085/
Orta-Şiddetli Kronik El Egzemasında Delgocitinib – DELTA 1 ve DELTA 2 Faz 3 ÇalışmalarıPubMed:https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39033766/
Delgocitinib ile Kronik El Egzemasında Kaşıntı ve Ağrı – 2026 AnaliziPubMed:https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41442013/
Delgocitinib – Avrupa Birliği Güncel Ruhsat BilgisiEMA:https://www.ema.europa.eu/en/medicines/human/EPAR/anzupgo
Delgocitinib – ABD Güncel Ruhsat ve Klinik Çalışma BilgisiFDA:https://www.fda.gov/drugs/drug-trials-snapshots/drug-trials-snapshots-anzupgo
Atopik El ve Ayak Dermatitinde Dupilumab – Faz 3 Randomize Kontrollü ÇalışmaPubMed:https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38296199/
Şiddetli Kronik El Egzemasında Dupilumab – Randomize Kontrollü Faz IIb ÇalışmaPubMed:https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37170922/
Mesleki El Dermatitinin Tanı ve Yönetimi – 2026 Güncel DerlemePubMed:https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/42594394/
Son içerik güncellemesi: 23 Eylül 2026 · Site editörüne ulaşın
Değerlendirme ve kaynak
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır. Tanı, kişisel tedavi önerisi veya bir uygulamanın bu muayenehanede sunulduğu beyanı değildir. Kişisel durumunuz için dermatoloji uzmanına başvurun.
Kaynak: Dr. Berkant Oman tarafından iletilen konu metni.