Akne rozasea (gül hastalığı) nedir?

Rozasea, yüzün özellikle orta bölümünde ortaya çıkan, alevlenmeler ve sakinleşme dönemleriyle seyreden kronik bir deri hastalığıdır.

Başlangıçta sıcak ortamda, güneşte veya belirli yiyeceklerden sonra geçici yüz kızarması görülebilir. Zaman içerisinde bazı hastalarda kızarıklık daha kalıcı hale gelir, ince damarlar belirginleşir veya sivilce benzeri iltihaplı kabarıklıklar oluşur.

Ancak her hastada belirtiler aynı sırayla ortaya çıkmaz. Bazı kişilerde yalnızca kalıcı kızarıklık, bazılarında sivilce benzeri lezyonlar, bazılarında ise göz veya burun tutulumu ön plandadır.

Wiley Online Library+1

Akne rozasea halk arasında gül hastalığı, gülleme veya roza olarak adlandırılabilir.

Ancak pitriazis rosea için de halk arasında gül hastalığı ifadesi kullanılmaktadır. Bu iki hastalık aynı değildir.

Rozasea çoğunlukla yüzün orta bölümünde gelişen kronik bir hastalıktır. Pitriazis rosea ise genellikle gövdede oval, kepekli döküntüler oluşturan ve çoğu zaman haftalar içerisinde kendiliğinden düzelen farklı bir deri hastalığıdır.

Rozaseanın tek bir nedeni gösterilememiştir.

Güncel araştırmalar hastalıkta bağışıklık sisteminin doğal savunma mekanizmaları, damarların genişleme yanıtı, sinir uçlarının uyarılması, deri bariyeri ve mikrobiyal çevrenin birlikte rol oynadığını düşündürmektedir.

Özellikle katelisidin gibi doğal bağışıklık sistemi bileşenleri ile derideki inflamatuvar sinyal yollarının düzenlenmesindeki farklılıklar araştırılmaktadır.

Güneş, ısı ve bazı kişisel tetikleyiciler bu yatkın zeminde belirtileri artırabilir. Rozasea yalnızca stres, mide mikrobu veya ciltteki akarlar nedeniyle ortaya çıkan bir hastalık değildir.

aad.org+1

Genetik yatkınlık hastalığın gelişimine katkıda bulunabilir.

Ailesinde rozasea bulunan kişilerde hastalık daha sık görülebilir. Ancak hastalık tek bir genle zorunlu olarak anne veya babadan çocuğa aktarılmaz.

Ailede rozasea bulunmaması da tanıyı dışlamaz.

Demodex, birçok sağlıklı insanın kıl foliküllerinde ve yağ bezleri çevresinde bulunabilen mikroskobik akarlardır.

Rozasealı bazı hastalarda Demodex yoğunluğunun arttığı gösterilmiştir. Bu artışın deri bağışıklık sistemini ve inflamasyonu etkileyebileceği düşünülmektedir.

Ancak Demodex'in bulunması tek başına rozasea tanısı koydurmaz; bütün rozasea vakalarının tek nedeni olduğu da kanıtlanmış değildir. Özellikle papül ve püstüllerin ön planda olduğu hastalarda kullanılan ivermektin gibi tedaviler Demodex üzerinde de etkilidir.

PubMed+1

Mideye yerleşebilen Helicobacter pylori bakterisi ile rozasea arasındaki ilişki uzun süredir araştırılmaktadır.

Bazı çalışmalarda birliktelik bildirilmiş olsa da sonuçlar tutarlı değildir. Sistematik bir derlemede genel ilişki ve bakterinin ortadan kaldırılmasının rozaseaya etkisi istatistiksel olarak kesin biçimde gösterilememiştir.

Bu nedenle yalnızca rozasea tanısı nedeniyle herkese H. pylori testi yapılması veya antibiyotikle mide mikrobu tedavisi verilmesi standart bir yaklaşım değildir. Mide yakınmaları veya başka tıbbi gerekçeler varsa ayrıca değerlendirme yapılabilir.

PubMed

Rozasea çoğunlukla erişkin yaşlarda tanınır ancak gençlerde ve daha ileri yaşlarda da görülebilir.

Açık deri fototiplerinde kızarıklık daha kolay fark edildiği için hastalık bu kişilerde daha sık tanımlanmıştır. Bununla birlikte bütün deri renklerinde rozasea gelişebilir.

Koyu deri fototiplerinde kızarıklık gözle daha zor seçilebilir; yanma, batma, cilt hassasiyeti ve sivilce benzeri kabarıklıklar tanı açısından önemli ipuçları olabilir.

aad.org+1

Rozaseanın temel belirtileri yüzde tekrarlayan kızarma atakları, kalıcı kızarıklık, belirginleşen ince damarlar ve sivilce benzeri kabarıklıklardır.

Bunlara ciltte yanma, batma, hassasiyet, kuruluk, pullanma ve zaman zaman ödem eşlik edebilir.

Bazı kişilerde göz kuruluğu ve göz kapağı iltihabı gelişirken daha az sayıda hastada burun derisinde kalınlaşma oluşur.

Belirtilerin tamamının aynı kişide bulunması gerekmez.

Geçmişte rozasea; kızarıklık ve damar belirginleşmesi, sivilce benzeri lezyonlar, deri kalınlaşması ve göz tutulumu gibi klinik alt tiplere ayrılarak anlatılırdı. Bu belirtilerin birbirini izleyen dört zorunlu hastalık evresi olduğu izlenimi oluşabiliyordu.

Güncel yaklaşımda rozasea, hastada bulunan belirtilere yani fenotiplere göre değerlendirilir. Göz tutulumu mutlaka son evrede ortaya çıkmaz; deri hastalığı hafif olan bir kişide de görülebilir. Rinofima da bütün rozasea hastalarının zaman içerisinde ulaşacağı kaçınılmaz bir aşama değildir.

Tedavi, hastada hangi belirtilerin ön planda olduğuna göre belirlenir.

pubmed.ncbi.nlm.nih.gov+1

Bu görünümde yüzün orta bölümündeki kalıcı kızarıklık, sık kızarma atakları ve ince damarların belirginleşmesi ön plandadır.

Yanaklar ve burun sıklıkla etkilenir. Yanma, batma ve kozmetik ürünlere karşı tahriş hissi eşlik edebilir.

Bu hastalarda sivilce benzeri lezyonlar bulunmayabilir.

Kızarıklığın niteliğine göre uygun cilt bakımı, damarları geçici olarak daraltan topikal ilaçlar ve lazer veya yoğun atımlı ışık tedavileri değerlendirilebilir.

Bu görünümde yüzde kızarıklığa ek olarak küçük kırmızı kabarıklıklar (papüller) ve içi iltihap hücreleriyle dolu sivilce benzeri lezyonlar (püstüller) gelişir.

Özellikle yanak, burun, alın ve çene etkilenebilir.

Rozaseadaki bu lezyonlar akneye benzese de iki hastalığın mekanizması ve tedavisi aynı değildir. Papül ve püstüllerde azelaik asit, metronidazol ve ivermektin gibi topikal ilaçlar; gerekli hastalarda ağızdan tedaviler kullanılabilir.

PubMed+1

Akne vulgariste siyah ve beyaz noktalar olarak bilinen komedonlar sık görülür. Yağlanma, foliküler tıkanma ve farklı inflamatuvar mekanizmalar ön plandadır.

Rozaseada ise kalıcı kızarıklık, kızarma atakları, belirgin kılcal damarlar ve yanma daha karakteristiktir. Klasik komedonlar beklenmez.

Ancak aynı kişide hem akne hem rozasea bulunabilir.

Bu ayrım önemlidir çünkü aknede kullanılan bazı kurutucu ürünler ve yoğun asit uygulamaları rozasealı cildi tahriş ederek yakınmaları artırabilir.

Rinofima, özellikle burunda deri kalınlaşması, yağ bezleri ve bağ dokusunda artış ile düzensiz, kabarık bir görünüm oluşmasıdır.

Fimatoz rozaseanın en sık bilinen görünümüdür. Erkeklerde daha sık bildirilmekle birlikte kadınlarda da görülebilir.

Hafif ve erken değişikliklerde bazı ilaçlar değerlendirilebilir. Belirgin doku fazlalığı geliştiğinde ise ilaçların mevcut kalınlaşmayı tamamen ortadan kaldırması beklenmez. Cerrahi şekillendirme, CO₂ lazer veya başka uygun girişimsel yöntemler kullanılabilir.

aad.org+1

Evet. Oküler rozasea, göz kapaklarını ve göz yüzeyini etkileyebilen bir tablodur.

Göz kuruluğu, batma, yanma, sulanma, kızarıklık, kapak kenarında kepeklenme ve yabancı cisim hissi görülebilir. Blefarit ve meibomian bez işlev bozukluğu sık karşılaşılan sorunlardandır.

Göz bulgularının şiddeti yüzdeki deri belirtileriyle her zaman paralel değildir. Bazı kişilerde göz yakınmaları deri bulgularından önce ortaya çıkabilir.

Kornea tutulumu geliştiğinde görme etkilenebilir. Bu nedenle göz belirtileri hafife alınmamalıdır.

aad.org+1

Gözde belirgin ağrı, ışığa bakamama, görmede azalma veya bulanıklaşma varsa gecikmeden göz hastalıkları uzmanına başvurulmalıdır.

Bu belirtiler kornea tutulumu veya başka önemli göz hastalıklarıyla ilişkili olabilir.

Hafif kapak kenarı problemlerinde ılık kompres, uygun kapak temizliği ve koruyucusuz yapay gözyaşı gibi uygulamalar önerilebilir. Daha belirgin hastalıkta doktor tarafından ağızdan doksisiklin veya göze yönelik farklı tedaviler planlanabilir.

Yüz için hazırlanmış rozasea kremleri gözün içine uygulanmamalıdır.

Oxford Academic+1

Rozasea tanısı çoğunlukla dermatolojik muayene ve hastalık öyküsüyle konur.

Uluslararası ROSCO uzlaşısında dönemsel olarak şiddetlenen kalıcı merkezi yüz kızarıklığı veya fimatoz değişiklikler tek başına tanısal özellikler olarak kabul edilmiştir. Kızarma atakları, kılcal damarlar, papüller, püstüller ve göz bulguları ise birlikte değerlendirilir.

Rozaseayı tek başına doğrulayan rutin bir kan testi bulunmamaktadır.

Klinik görünüm alışılmadıksa lupus, seboreik dermatit, periorifisyal dermatit, akne, kontakt dermatit veya başka hastalıklar açısından ek inceleme yapılabilir. Biyopsi tipik hastalarda gerekli değildir.

pubmed.ncbi.nlm.nih.gov+1

Tetikleyiciler kişiden kişiye değişir. Güneş, sıcak ortam, ani ısı değişiklikleri, sıcak içecekler, baharatlı yiyecekler, alkol, yoğun egzersiz ve psikolojik stres bazı hastalarda kızarma ataklarını artırabilir.

Sert yüz temizleyicileri, parfümlü kozmetikler, peeling ürünleri ve yüze uzun süre kontrolsüz uygulanan kortikosteroidler de yakınmaları kötüleştirebilir.

Ancak her rozasea hastasının bütün bu faktörlerden etkilenmesi beklenmez. Gereksiz yasaklar yerine kişinin kendi tetikleyicilerinin belirlenmesi daha anlamlıdır.

aad.org+1

Yüze kullanılan kortikosteroidler başlangıçta kızarıklığı geçici olarak baskılayabilir. Ancak özellikle güçlü kortikosteroidlerin uzun süre veya kontrolsüz kullanılması steroid ilişkili rozasea benzeri döküntülere, damar belirginleşmesine ve deri incelmesine neden olabilir.

Bu nedenle kortizonlu kremler klasik rozaseanın rutin uzun dönem tedavisi değildir.

Başka bir hastalık nedeniyle reçete edilmiş kortikosteroid kullanılıyorsa hekimle görüşmeden kesilmemelidir. Uzun süre kullanılan ürünlerin bırakılması sırasında geçici alevlenme görülebilir.

Tedavi, bütün hastalara aynı kremi vermek yerine ön plandaki belirtiye göre planlanır.

Sivilce benzeri lezyonların baskın olduğu hastada inflamasyonu azaltan ilaçlar, kalıcı kızarıklığı bulunan hastada damar yanıtını hedefleyen ürünler, belirgin kılcal damarları bulunan hastada ise lazer veya ışık tedavileri değerlendirilebilir.

Göz tutulumu varsa göz bakımının ayrıca planlanması gerekir. Rinofima gibi doku kalınlaşmalarında girişimsel tedavi gündeme gelebilir.

Güneşten korunma ve tahriş etmeyen cilt bakımı, bütün bu tedavilerin ortak temelidir.

PubMed+1

Papül ve püstüllerin ön planda olduğu rozaseada kullanılan temel topikal ilaçlar arasında metronidazol, azelaik asit ve ivermektin bulunur.

Bu ilaçlar farklı mekanizmalarla inflamatuvar lezyonların azalmasına yardımcı olur. Ancak ciltte batma, kuruluk veya tahriş oluşturabileceklerinden ürün ve kullanım sıklığı kişinin cilt hassasiyetine göre seçilmelidir.

2025 yılında yayımlanan ve 19 randomize kontrollü çalışmadaki 8.208 katılımcıyı inceleyen ağ meta-analizi bu ilaçların orta ve şiddetli papülopüstüler rozaseada etkili olabildiğini göstermiştir. Çalışmalar arasında ürün konsantrasyonu, tolerabilite ve değerlendirme yöntemleri açısından farklılıklar bulunmaktadır.

PubMed

Bazı ülkelerde mikroenkapsüle benzoil peroksit veya topikal minosiklin gibi başka formülasyonlar da kullanılmaktadır. Ancak klasik, tahriş edici akne ürünleriyle bu özel formülasyonlar aynı kabul edilmemelidir. Ürünlerin Türkiye'deki ruhsat ve bulunabilirlik koşulları ayrıca kontrol edilmelidir.

Evet. Bazı hastalarda brimonidin jel veya oksimetazolin krem gibi damarları daraltan topikal ilaçlar kullanılabilir.

Bu ilaçlar kalıcı yüz kızarıklığını geçici olarak azaltmayı amaçlar. Etki saatler içerisinde başlayabilir ve yaklaşık 12 saate kadar sürebilir.

Ancak altta yatan hastalığı kalıcı olarak ortadan kaldırmazlar. Bazı kişilerde tahriş, kızarıklıkta artış veya beklenmedik kızarma atakları görülebilir.

Bu ürünler kılcal damarların tamamını kalıcı olarak yok etmez; uygun hasta seçimi önemlidir.

aad.org+1

Orta ve şiddetli inflamatuvar rozaseada, özellikle papül ve püstüller yaygınsa ağızdan doksisiklin gibi tedaviler kullanılabilir.

Doksisiklinin belirli düşük dozlu formülasyonları antibakteriyel etkiden çok antiinflamatuvar etkisi amacıyla geliştirilmiştir. Bu yaklaşım gereksiz yüksek doz ve uzun süreli antibiyotik kullanımını azaltmaya yardımcı olabilir.

Ancak doz ve tedavi süresi hastanın durumuna göre belirlenmelidir. Gebelik, kullanılan diğer ilaçlar ve yan etki riskleri dikkate alınmalıdır.

Rozasea yalnızca bakteriyel bir enfeksiyon olmadığı için her hastaya antibiyotik verilmesi gerekmez.

PubMed+1

Seçilmiş, özellikle şiddetli veya diğer tedavilere dirençli papülopüstüler rozasea hastalarında düşük doz izotretinoin değerlendirilebilir.

2025 yılında yayımlanan sistematik derleme ve meta-analiz, düşük doz izotretinoinin bazı hastalarda inflamatuvar lezyonlar ve kızarıklık üzerinde olumlu etkiler sağlayabildiğini bildirmiştir. Ancak çalışmaların farklı protokoller kullanması karşılaştırmaları sınırlandırmaktadır.

İzotretinoin rutin olarak bütün rozasea hastalarına verilmez. Deri ve göz kuruluğu gibi yan etkiler oluşturabilir. Gebelikte kesinlikle kullanılmamalıdır; gebelikten korunma ve tedavi sonrası gebelik planı için güncel ürün bilgisi ve hekim talimatlarına uyulmalıdır.

PubMed

Evet. Özellikle kalıcı kızarıklık ve belirgin kılcal damarların azaltılmasında lazer ve yoğun atımlı ışık (IPL) tedavileri kullanılabilir.

Pulsed dye lazer (PDL), belirli KTP lazer sistemleri ve uygun hastalarda IPL gibi cihazlar bu amaçla değerlendirilebilir.

Bu işlemler damarları hedefler. Ancak sivilce benzeri inflamatuvar lezyonların tedavisinde kullanılan ilaçların tamamının yerine geçmezler.

İşlem sonrasında geçici kızarıklık, şişlik veya morarma gelişebilir. Yanık, pigment değişikliği ve nadiren skar riski nedeniyle cihaz seçimi ve parametrelerin cilt fototipine göre belirlenmesi önemlidir.

Seans sayısı ve sonucun devam süresi kişiden kişiye değişir; zaman içerisinde yeni damarlar oluşabilir.

aad.org+1

Rozasealı ciltte bariyer işlevi bozulabilir ve birçok kozmetik ürün yanma veya batma oluşturabilir.

Bu nedenle nazik bir temizleyici, iyi tolere edilen nemlendirici ve günlük güneş koruyucu temel bakım ürünleridir.

Yüz ılık suyla, sertçe ovalanmadan temizlenmelidir. Kese, sert peeling ve yoğun eksfoliasyondan kaçınılması uygundur.

Alkol ve parfüm içeren ürünler, mentol, kafur ve bazı asitli kozmetikler hassas kişilerde tahriş oluşturabilir. Ancak bir içeriğin bütün rozasea hastalarında mutlaka reaksiyon yapacağı düşünülmemelidir.

Yeni ürünler tek tek ve cildin toleransı gözlenerek kullanılmalıdır.

aad.org

Geniş spektrumlu, en az SPF 30, tercihen iyi UVA koruması da sağlayan bir ürün kullanılmalıdır.

Güneş koruyucu ciltte yanma yapıyorsa parfümsüz, hassas ciltlere uygun mineral filtreli ürünler değerlendirilebilir. Çinko oksit ve titanyum dioksit içeren ürünler bazı hastalar tarafından daha iyi tolere edilir.

Dış ortamda uzun süre kalındığında yaklaşık iki saatte bir, yüzme veya yoğun terleme sonrasında yeniden uygulama yapılmalıdır.

Geniş kenarlı şapka ve gölgede kalmak da korumayı destekler. Güneş koruyucu tek başına bütün tetikleyicileri ortadan kaldırmaz.

aad.org+1

Rozaseayı kesin olarak tedavi eden özel bir diyet bulunmamaktadır.

Sıcak içecekler, acı baharatlar ve alkol bazı kişilerde yüz kızarmasını artırabilir. Ancak her hastada aynı etki görülmez.

Özellikle sıcak içeceklerde içeceğin sıcaklığı tetikleyici olabilir. Bu nedenle kahve veya çayın herkes tarafından tamamen bırakılması gerekmez; içeceğin soğutulması bazı kişilerde yeterli olabilir.

Çikolata, süt ürünleri, domates veya turşu gibi yiyeceklerin bütün rozasea hastalarına yasaklanmasını destekleyen güçlü kanıt bulunmamaktadır.

En uygun yaklaşım, kişinin gerçekten alevlenmeye neden olduğunu gözlemlediği besinleri belirlemesi ve gereksiz geniş diyet kısıtlamalarından kaçınmasıdır.

PubMed+1

Rozasea kronik ve tekrarlama eğiliminde olan bir hastalıktır. Günümüzde bütün hastalarda hastalığa yatkınlığı kalıcı olarak ortadan kaldıran kesin bir tedavi bulunmamaktadır.

Bununla birlikte bu durum kişinin sürekli kızarık veya sivilceli kalacağı anlamına gelmez.

Doğru cilt bakımı, kişisel tetikleyicilerin yönetimi ve belirtilere uygun tedavilerle uzun süreli kontrol sağlanabilir. Bazı hastalarda idame tedavisi gerekebilir.

Hastalığın seyri ve tedavi gereksinimi zaman içerisinde değişebileceğinden dermatolojik takip önemlidir.

aad.org+1

Yüz kızarıklığı giderek kalıcı hale geliyorsa, sivilce benzeri lezyonlar tekrarlıyorsa veya kullanılan ürünlerin çoğu yanma oluşturuyorsa dermatolojik değerlendirme uygundur.

Burunda deri kalınlaşması, gözlerde sürekli kızarıklık veya kapak kenarı sorunları gelişmesi de değerlendirme gerektirir.

Özellikle görme azalması, belirgin göz ağrısı veya ışığa hassasiyet varsa yalnızca dermatoloji kontrolünü beklemek yerine gecikmeden göz hastalıkları uzmanına başvurulmalıdır.

Güncel yaklaşımın temelini hastalığı zorunlu olarak birbirini izleyen dört evreye ayırmak yerine hastada hangi belirtilerin bulunduğunu belirlemek oluşturur.

Uluslararası ROSCO uzlaşısı, tanı ve tedavinin kalıcı kızarıklık, kızarma atakları, papül-püstüller, kılcal damarlar, fimatoz değişiklikler ve göz bulguları gibi fenotiplere göre planlanmasını desteklemektedir.

PubMed

Papül ve püstüllerde metronidazol, azelaik asit ve ivermektin gibi topikal tedaviler; uygun hastalarda doksisiklin veya seçilmiş sistemik tedaviler kullanılabilir. Kalıcı kızarıklık için damar yanıtını hedefleyen topikal ilaçlar, belirgin kılcal damarlar için ise lazer ve IPL ayrı seçeneklerdir. Bu tedaviler farklı sorunları hedeflediği için birbirlerinin doğrudan eşdeğeri değildir.

PubMed+1

Demodex artışının hastalıkla ilişkisi desteklenmekle birlikte tek başına neden olduğu kanıtlanmamıştır. H. pylori'nin rutin olarak araştırılması ve yalnızca rozaseayı tedavi etmek amacıyla eradikasyon uygulanması için de yeterli kanıt bulunmamaktadır.

PubMed+1

Sonuç olarak rozasea, bulaşıcı olmayan ve etkili tedavi seçenekleri bulunan kronik inflamatuvar bir hastalıktır. Tedavinin başarısı; baskın belirtinin doğru belirlenmesine, cilt bariyerinin korunmasına, kişisel tetikleyicilerin tanınmasına ve gerektiğinde ilaç, lazer veya göz tedavisinin birlikte planlanmasına bağlıdır.

Bilimsel Kaynaklar

1. Rozaseada tanı ve sınıflandırma — ROSCO uluslararası uzlaşısı. Kalıcı kızarıklık ve diğer klinik belirtilerin fenotip temelli değerlendirilmesini açıklar. PubMed – Updating the diagnosis, classification and assessment of rosacea

2. Rozaseada güncel fenotip yaklaşımı — ROSCO yönetim önerileri. Tanı, hastalık şiddeti ve kişiselleştirilmiş tedavi yaklaşımını değerlendirir. PubMed – Recommendations for rosacea diagnosis, classification and management

3. Rozasea tedavisi — Britanya Dermatologlar Derneği kılavuzu. Cilt, göz ve diğer rozasea belirtilerine yönelik tedavi seçeneklerini ele alır. PubMed – British Association of Dermatologists rosacea guideline

4. Rozaseada tedavilerin etkinliği — sistematik derleme. Tedavilerin kızarıklık, papül-püstül ve göz bulguları gibi farklı belirtilerdeki kanıtlarını inceler. PubMed – Interventions for rosacea based on the phenotype approach

5. Topikal tedaviler — 2025 sistematik derlemesi. Azelaik asit, metronidazol, ivermektin ve minosiklinin papülopüstüler rozaseadaki etkinlik ve güvenliğini değerlendirir. PubMed – Topical treatments for papulopustular rosacea

6. Demodex ve rozasea ilişkisi — sistematik derleme ve meta-analiz. Rozasealı hastalardaki Demodex yoğunluğunu değerlendirir; ilişkinin doğrudan nedensellik kanıtı olmadığını belirtir. PubMed – Role of Demodex mite infestation in rosacea

7. H. pylori ve rozasea ilişkisi — sistematik derleme ve meta-analiz. Bakteri ile rozasea arasındaki ilişkiyi ve eradikasyon tedavisinin sonuçlarını inceler. PubMed – Helicobacter pylori and rosacea

8. Hasta bilgilendirme ve tedavi — Amerikan Dermatoloji Akademisi. Tanı, topikal ve sistemik ilaçlar, göz tutulumu ve lazer tedavileri hakkında bilgi sunar. AAD – Rosacea: Diagnosis and treatment