Melanom dışı deri kanserleri nelerdir?

Deri kanserleri tek bir hastalık değildir. Melanom, melanosit adı verilen pigment hücrelerinden gelişirken BCC ve cSCC epidermisteki keratinositlerle ilişkili farklı biyolojiye sahip kanserlerdir.

Bazal hücreli karsinom, özellikle açık tenli toplumlarda en sık görülen malign tümörlerden biridir. Genellikle yavaş büyür ve uzak organlara yayılması son derece nadirdir. Buna rağmen yıllarca tedavi edilmeden bırakıldığında deri, kıkırdak ve kemik gibi çevre dokulara ilerleyerek önemli doku kaybı oluşturabilir.

Kutanöz skuamöz hücreli karsinom ikinci sıklıkta görülen keratinosit kanseridir. Çoğu erken evre tümör uygun tedaviyle kontrol altına alınabilir ancak belirli yüksek risk özellikleri taşıyan cSCC'lerde lenf düğümlerine veya uzak organlara yayılma olasılığı BCC'ye göre daha yüksektir.

Aktinik keratoz (AK) ise invaziv deri kanseri değildir. Kronik UV hasarının bir göstergesidir ve bazı AK'ler gerileyebilir, bazıları kalıcı olabilir, bazıları ise cSCC'ye ilerleyebilir. Bu nedenle özellikle çok sayıda aktinik keratozu bulunan kişilerde yalnız tek tek lezyonlar değil, çevredeki güneş hasarlı deri alanı da değerlendirilmelidir.

Daha nadir olarak Merkel hücreli karsinom, sebaceous karsinom ve dermatofibrosarkoma protuberans gibi başka deri kanserleri de melanom değildir ancak klinikte “melanom dışı deri kanseri” denildiğinde çoğunlukla BCC ve cSCC kastedilir.

Deri kanserleri tek bir görünüme sahip değildir. Aynı kanser farklı kişilerde farklı renk ve şekillerde ortaya çıkabilir.

Hastalık

Sık görülen görünüm

Önemli özellik

Bazal hücreli karsinom

Parlak, inci benzeri veya deri renginde kabarıklık; ince damarlar; iyileşip tekrar açılan yara; kabuklanma

Yavaş büyüyebilir, nadiren metastaz yapar ancak lokal olarak destrüktif olabilir

Skuamöz hücreli karsinom

Sert, pullu veya kabuklu plak; kubbe şeklinde nodül; iyileşmeyen yara; kolay kanama

Bazı yüksek riskli tümörler lenf düğümlerine veya uzak organlara yayılabilir

SCC in situ / Bowen hastalığı

Kalıcı, kırmızı-pullu plak

Kanser hücreleri epidermisle sınırlıdır

Aktinik keratoz

Dokunulduğunda zımpara gibi hissedilen pembe, kırmızı veya kahverengi pürtüklü alan

Kanser öncüsü olabilir, kronik UV hasarını gösterir

BCC özellikle yüz, burun, kulak, saçlı deri ve boyun gibi güneşe açık alanlarda sık görülür ancak gövdede de gelişebilir. Açık tenli kişilerde pembe-parlak görünürken koyu fototiplerde kahverengi veya siyaha yakın pigmentli BCC görülebilir. İyileşiyor gibi olup tekrar kanayan bir yara BCC'nin tipik başvuru şekillerinden biridir.

cSCC çoğunlukla baş-boyun, kulak, dudak, saçsız saçlı deri, el sırtları ve önkollar gibi kronik güneşe maruz kalan alanlarda gelişir. Bununla birlikte uzun süredir iyileşmeyen yaralar, yanık skarları, genital bölge veya tırnak çevresi gibi güneş görmeyen alanlarda da ortaya çıkabilir. Ağrı, hassasiyet, uyuşma veya hızla büyüme yüksek risk açısından ayrıca dikkat gerektirir.

En önemli çevresel risk faktörü ultraviyole radyasyondur.

Uzun yıllar boyunca güneşe maruz kalmak özellikle aktinik keratoz ve cSCC ile güçlü şekilde ilişkilidir. BCC gelişiminde de UV maruziyeti temel risk faktörlerinden biridir.

Açık ten, kolay güneş yanığı gelişmesi, açık renk göz ve saç, ileri yaş ve yaşam boyunca yüksek UV maruziyeti riski artırır. Ancak koyu tenli kişilerde de deri kanseri gelişebilir ve bu kişilerde tanı bazen daha geç konabilir.

Risk ayrıca şu durumlarda belirgin olarak artabilir:

Daha önce BCC, cSCC veya başka deri kanseri geçirilmesi

Çok sayıda aktinik keratoz bulunması

Organ nakli veya başka nedenlerle bağışıklık sisteminin baskılanması

Uzun süre immünsüpresif ilaç kullanımı

Önceden radyoterapi görmüş deri alanları

Kronik yaralar, yanık skarları veya sürekli inflamasyon

Bazı genetik deri kanseri sendromları

Solaryum ve yapay UV maruziyeti

Özellikle organ nakli yapılmış kişilerde cSCC yalnız daha sık değil, biyolojik olarak daha agresif de seyredebilir. 2026 Avrupa cSCC kılavuzu immünsüpresyonu risk sınıflamasında önemli bir faktör olarak değerlendirmektedir.

Derideki her yeni kabarıklık veya yara kanser değildir. Buna karşılık bazı değişikliklerin haftalar boyunca devam etmesi değerlendirme gerektirir.

Özellikle iyileşmeyen veya iyileşip tekrar açılan yara, tekrarlayan kanama, kabuklanma, giderek büyüyen sert nodül, kalıcı pürtüklü-pullu alan veya eski bir skar üzerinde yeni gelişen büyüme dermatolojik muayene gerektirir.

cSCC açısından daha dikkat çekici bulgular arasında hızlı büyüme, belirgin ağrı veya hassasiyet, uyuşma-karıncalanma, tümörün kulağa veya dudağa yerleşmesi, tekrarlayan tümör ve bağışıklık sistemi baskılanması bulunabilir.

Deri kanseri yalnız renk değişikliği değildir. Bazen kişi “sivilce”, “kabuk”, “egzama” veya “küçük yara” olduğunu düşünerek aylarca bekleyebilir.

Bu nedenle özellikle 4–6 hafta boyunca iyileşmeyen, giderek büyüyen veya tekrar tekrar kanayan bir lezyonun değerlendirilmesi uygundur.

Dermoskopi, deri yüzeyinin altında çıplak gözle görülemeyen pigment, damar ve yapısal özellikleri incelemeye yarayan büyütmeli bir yöntemdir.

BCC'nin karakteristik damar ve pigment yapılarının, cSCC ve aktinik keratozun bazı özelliklerinin saptanmasında tanısal doğruluğu artırabilir. Ancak dermoskopi tek başına kanserin histolojik alt tipini, invazyon derinliğini veya risk sınıfını her zaman belirleyemez.

Şüpheli deri kanserlerinde kesin tanı çoğunlukla biyopsi ve histopatolojik inceleme ile konur. Biyopsi yöntemi lezyonun büyüklüğüne, yerine ve düşünülen tanıya göre punch, shave veya eksizyonel biçimde yapılabilir.

BCC için güncel Avrupa kılavuzu klinik ve dermoskopik değerlendirmenin önemli olduğunu, tanının belirsiz olduğu lezyonlarda histopatolojik doğrulamanın gerekli olduğunu belirtmektedir. cSCC'de ise biyopsi yalnız tanıyı değil, hücresel diferansiyasyon, invazyon ve diğer yüksek risk özelliklerini belirlemek açısından da önem taşır.

Yüksek riskli cSCC'de bölgesel lenf düğümleri muayene edilir ve tümör özelliklerine göre ultrason, BT, MR veya PET/BT gibi görüntüleme yöntemleri seçilmiş hastalarda kullanılabilir. Her küçük cSCC için rutin görüntüleme gerekmez.

BCC tedavisinin temel amacı tümörü tamamen ortadan kaldırırken mümkün olduğunca normal dokuyu ve fonksiyonu korumaktır.

Cerrahi eksizyon çoğu BCC için temel ve en güvenilir tedavi yöntemidir. Avrupa ve AAD kılavuzları cerrahiyi birinci basamak tedavi olarak kabul etmektedir.

Yüksek riskli, tekrarlayan veya burun, göz çevresi, dudak, kulak gibi anatomik olarak kritik bölgelerde bulunan bazı BCC'lerde mikrografik kontrollü cerrahi/Mohs cerrahisi tercih edilebilir. Bu yöntem tümör sınırlarının işlem sırasında mikroskop altında kontrol edilmesini ve normal dokunun mümkün olduğunca korunmasını sağlar.

Düşük riskli ve özellikle yüzeysel BCC'lerde seçilmiş durumlarda imiquimod, 5-florourasil, fotodinamik tedavi veya bazı destrüktif yöntemler kullanılabilir. Ancak bu yöntemlerin tedavi başarısı cerrahiye göre daha düşük olabilir ve uygun hasta seçimi gerekir.

Cerrahinin uygun olmadığı bazı hastalarda radyoterapi kullanılabilir.

Çok nadir görülen lokal ileri veya metastatik BCC durumunda Hedgehog sinyal yolunu hedefleyen vismodegib veya sonidegib gibi sistemik tedaviler, belirli durumlarda ise anti-PD-1 immünoterapi gündeme gelebilir.

İnvaziv cSCC'de de temel tedavi tümörün yeterli sınırla cerrahi olarak tamamen çıkarılmasıdır.

Cerrahi materyalde sınırların temiz olması lokal nüks ve metastaz riskini azaltan en önemli faktörlerden biridir. Yüksek riskli tümörlerde, tekrarlayan cSCC'de veya doku korumasının özellikle önemli olduğu anatomik bölgelerde mikrografik kontrollü cerrahi tercih edilebilir.

Cerrahi yapılamayan bazı hastalarda radyoterapi primer tedavi olarak kullanılabilir. Yüksek riskli cSCC'de ameliyat sonrasında radyoterapi gerekip gerekmediği tümörün patolojik özelliklerine göre multidisipliner olarak değerlendirilir.

cSCC'nin lenf düğümlerine yayılması durumunda lenf nodu cerrahisi ve gerektiğinde radyoterapi veya sistemik tedavi planlanabilir.

Cerrahi veya radyoterapiyle kür sağlanamayacak lokal ileri veya metastatik cSCC'de anti-PD-1 immünoterapi güncel ilk basamak sistemik tedavidir. 2026 Avrupa kılavuzu cemiplimabı ileri cSCC için onaylı anti-PD-1 seçeneklerinden biri olarak belirtmektedir.

Buna ek olarak 2025 yılında yapılan C-POST çalışmasında, ameliyat ve radyoterapi sonrasında nüks riski çok yüksek seçilmiş cSCC hastalarında adjuvan cemiplimab hastalıksız sağkalımı anlamlı biçimde artırmıştır. Bunun üzerine FDA, Ekim 2025'te bu spesifik yüksek risk grubunda adjuvan kullanımı onaylamıştır.

Bu ABD düzenleyici kararı Türkiye'de otomatik olarak aynı endikasyonun bulunduğu anlamına gelmez; spesifik ürün ve endikasyon için güncel TİTCK ruhsat durumu ayrıca kontrol edilmelidir.

Aktinik keratoz invaziv deri kanseri değildir, ancak keratinositlerde UV kaynaklı displastik değişiklikler içerir ve cSCC gelişme spektrumunun erken bir parçası olarak kabul edilir.

Tek bir aktinik keratozun hangisinin ilerleyeceğini klinik olarak güvenilir biçimde öngörmek mümkün değildir. Ayrıca çok sayıda AK bulunması, görünür lezyonların çevresindeki deride de kronik UV hasarı bulunduğunu gösterir. Buna alan kanserizasyonu denir.

Tek veya az sayıdaki lezyonda kriyoterapi sık kullanılan bir seçenektir.

Çok sayıda veya geniş bir güneş hasarlı alan bulunduğunda alan tedavileri tercih edilebilir. Güncel AAD kılavuzunda UV'den korunma, kriyoterapi, topikal 5-florourasil ve imiquimod için güçlü öneriler bulunmaktadır. Tirbanibulin de belirli alan tedavileri için güçlü öneri almıştır; fotodinamik tedavi ve diklofenak seçilmiş hastalarda diğer seçeneklerdir.

Kalınlaşan, ağrıyan, hızla büyüyen, kanayan veya tedaviye yanıt vermeyen bir “aktinik keratoz” cSCC açısından yeniden değerlendirilip biyopsi gerektirebilir.

Bir BCC veya cSCC geliştiren kişinin gelecekte yeni bir deri kanseri geliştirme riski genel toplumdan daha yüksektir.

AAD, BCC veya cSCC sonrası en az yıllık dermatolojik deri muayenesini önermektedir. Ancak yüksek riskli cSCC, çok sayıda tümör öyküsü, organ nakli veya belirgin immünsüpresyon bulunan kişilerde kontroller daha sık planlanabilir.

Korunmada en önemli yaklaşım UV maruziyetinin azaltılmasıdır. Güneşten kaçınmak tamamen kapalı ortamda yaşamak anlamına gelmez. Amaç özellikle UV indeksinin yüksek olduğu saatlerde uzun süre korunmasız maruziyeti azaltmak, gölge ve koruyucu giysilerden yararlanmak ve açıkta kalan deride geniş spektrumlu SPF 30 veya üzeri güneş koruyucu kullanmaktır.

Solaryumdan kaçınılmalıdır.

Kişinin kendi derisini düzenli gözlemlemesi de erken farkındalığı artırabilir. Özellikle önceden deri kanseri çıkarılmış alanın çevresi ve güneşe açık bölgeler takip edilmelidir.

Yeni gelişen, büyüyen, sürekli kabuklanan veya kanayan bir lezyon fark edildiğinde rutin kontrol zamanının gelmesi beklenmemelidir.

2026 itibarıyla melanom dışı deri kanserlerinde en önemli yaklaşım tüm BCC ve cSCC'leri aynı hastalık gibi değerlendirmemektir. Tümörün yeri, çapı, histolojik alt tipi, invazyon özellikleri, daha önce tedavi edilip edilmediği ve kişinin bağışıklık durumu tedaviyi belirler. Düşük riskli küçük bir BCC ile immünsüprese hastadaki yüksek riskli cSCC'nin takip ve tedavisi aynı değildir.

Erken evrede cerrahi halen temel tedavidir. Buna karşılık ileri BCC'de hedefe yönelik Hedgehog inhibitörleri ve ileri cSCC'de anti-PD-1 immünoterapiler, geçmişte tedavisi oldukça güç olan hastalar için önemli yeni seçenekler oluşturmuştur.

Bilimsel Kaynaklar

European Consensus-Based Interdisciplinary Guideline for Basal Cell Carcinoma – Update 2023PubMed: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37604067/

S2k Guideline Basal Cell Carcinoma of the Skin – 2024 PublicationPubMed: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39584658/

American Academy of Dermatology – Basal Cell Carcinoma Clinical GuidelineAAD: https://www.aad.org/member/clinical-quality/guidelines/bcc

European Consensus-Based Guideline for Invasive Cutaneous Squamous Cell Carcinoma, Part 1: Diagnostics and Prevention – Update 2026PubMed: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/42248744/

European Consensus-Based Guideline for Invasive Cutaneous Squamous Cell Carcinoma, Part 2: Treatment – Update 2026PubMed: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/42263355/

Guidelines for Diagnosis and Treatment of Cutaneous Squamous Cell Carcinoma – 2024PubMed: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38688192/

American Academy of Dermatology – Actinic Keratosis Clinical GuidelineAAD: https://www.aad.org/member/clinical-quality/guidelines/actinic-keratosis

Actinic Keratosis Guidelines: Executive SummaryPubMed: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34111497/

Adjuvant Cemiplimab in High-Risk Cutaneous Squamous Cell Carcinoma – C-POST Trial, 2025PubMed: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40454639/

FDA Approval of Adjuvant Cemiplimab for High-Risk Cutaneous Squamous Cell Carcinoma – 2025FDA: https://www.fda.gov/drugs/resources-information-approved-drugs/fda-approves-cemiplimab-rwlc-adjuvant-treatment-cutaneous-squamous-cell-carcinoma