Tırnak mantarı (onikomikoz) nedir?

Tırnak mantarı, tırnak plağını ve tırnağın altındaki dokuları etkileyebilen bir mantar enfeksiyonudur.

Tıbbi adı onikomikozdur. Enfeksiyona dermatofit adı verilen mantarlar neden olduğunda tinea unguium terimi de kullanılır.

Tinea unguium ile onikomikoz tamamen aynı kapsamda değildir. Onikomikoz, dermatofitlerin yanı sıra bazı maya ve küf mantarlarının oluşturduğu tırnak enfeksiyonlarını da kapsayan daha geniş bir terimdir.

Hastalık genellikle yavaş ilerler. Başlangıçta tırnağın kenarında küçük bir renk değişikliği görülürken zamanla tırnağın daha geniş bir bölümü etkilenebilir.

Tırnak mantarının en sık nedeni dermatofitlerdir. Özellikle Trichophyton rubrum önemli etkenlerden biridir.

Bunun dışında Candida türleri ve dermatofit olmayan bazı küf mantarları da tırnak enfeksiyonuna neden olabilir.

Mantarlar sıcak ve nemli ortamlarda çoğalmaya elverişlidir. Uzun süre kapalı ayakkabı giymek, ayakların aşırı terlemesi ve nemli kalması enfeksiyon gelişimini kolaylaştırabilir.

Ayak mantarı, tırnak mantarı açısından önemli bir risk faktörüdür. Ayak derisindeki mantarlar zamanla tırnaklara yayılabilir.

Tırnakta travma veya daha önce oluşmuş yapısal bozukluk bulunması da mantarın yerleşmesini kolaylaştırabilir.

Tırnak mantarı başlangıçta ağrı oluşturmadan ilerleyebilir. En sık görülen belirtiler şunlardır:

Tırnakta sarı, beyaz veya kahverengi renk değişikliği.

Tırnağın kalınlaşması.

Tırnak ucunda kırılma ve ufalanma.

Tırnak altında deri ve keratin birikmesi.

Tırnağın yatağından ayrılması.

Tırnak şeklinde bozulma.

İleri olgularda ayakkabı içinde basınç ve ağrı.

Bazı mantar türlerinde tırnak yüzeyinde beyaz lekeler görülebilir. Enfeksiyon ilerledikçe tırnağın büyük bölümü yapısal olarak bozulabilir.

Her sararmış, kalınlaşmış veya kırılmış tırnak mantar değildir. Bu nedenle özellikle ağızdan ilaç tedavisine başlamadan önce tanının doğrulanması önemlidir.

Tırnak mantarı erişkinlerde daha yaygındır. İleri yaşla birlikte görülme sıklığı artabilir.

Ayakları fazla terleyen, uzun süre kapalı ayakkabı giyen veya sık sık ortak duş ve soyunma odalarını kullanan kişilerde risk artabilir.

Diyabet, periferik dolaşım bozuklukları, bağışıklık sistemini baskılayan hastalıklar ve ilaçlar da enfeksiyona yatkınlık oluşturabilir.

Tırnak travması, sedef hastalığı ve eşlik eden ayak mantarı diğer önemli risk faktörleridir.

Ancak tırnak mantarı yalnızca ayak bakımına dikkat etmeyen kişilerde gelişmez. Düzenli kişisel bakım yapan kişilerde de ortaya çıkabilir.

Evet. Tırnak mantarına neden olan bazı mantarlar kişiden kişiye veya ortak kullanılan eşyalar aracılığıyla bulaşabilir.

Mantarın bulunduğu tırnak makası, törpü, havlu, çorap veya ayakkabı gibi eşyaların paylaşılması bulaşmayı kolaylaştırabilir.

Ortak duş ve soyunma odalarında çıplak ayakla dolaşmak da mantarla temas riskini artırabilir.

Enfeksiyon aynı kişide bir tırnaktan diğer tırnaklara yayılabilir. Ayak derisi ve tırnaklar arasında karşılıklı bulaşma da mümkündür.

Bununla birlikte mantarla temas eden herkeste mutlaka enfeksiyon gelişmez.

Dermatolog, tırnakların görünümünü ve enfeksiyonun dağılımını değerlendirir. Gerekli durumlarda dermatoskopik inceleme yapılabilir.

Ancak yalnızca klinik görünüm, kesin tanı için her zaman yeterli değildir.

Tırnaktan alınan örneklerde mantar varlığı şu yöntemlerle araştırılabilir:

Potasyum hidroksit (KOH) ile mikroskobik inceleme.

Mantar kültürü.

Tırnak örneğinin özel boyalarla histopatolojik incelenmesi.

Uygun durumlarda PCR gibi moleküler testler.

Mantar kültürü, etkenin belirlenmesine yardımcı olabilir ancak sonuçlanması zaman alır. Önceden kullanılan mantar ilaçları testlerin duyarlılığını etkileyebilir.

Özellikle uzun süreli ağızdan antifungal tedavi planlanıyorsa mantar enfeksiyonunun laboratuvar yöntemleriyle doğrulanması önerilir.

Tırnakta renk ve şekil değişikliğine neden olan birçok hastalık bulunur.

Tırnak sedefi, liken planus, egzama, tekrarlayan travmalar ve tırnak yatağından ayrılma gibi durumlar mantar enfeksiyonunu taklit edebilir.

Yeşilimsi renk değişikliği bazı bakteriyel enfeksiyonlarla ilişkili olabilir. Özellikle Pseudomonas bakterisine bağlı yeşil tırnak sendromu, mantar enfeksiyonundan farklı değerlendirilmelidir.

Tek tırnakta giderek artan koyu renkli bir bant veya düzensiz pigmentasyon varsa melanom gibi önemli hastalıkların da dışlanması gerekebilir.

Bu nedenle renk değiştiren her tırnağın mantar kabul edilerek uzun süre ilaç veya lazerle tedavi edilmesi doğru değildir.

Tırnak mantarı genellikle kendiliğinden düzelmez.

Enfeksiyon uzun süre devam edebilir, tırnağın daha geniş bir bölümüne yayılabilir ve başka tırnakları etkileyebilir.

Bununla birlikte her tırnak mantarı hastasında hemen ağızdan ilaç başlanması gerekmez.

Enfeksiyonun yaygınlığı, ağrı veya işlev kaybına neden olup olmadığı, eşlik eden hastalıklar ve kişinin tedavi tercihi birlikte değerlendirilir.

Tırnak mantarı tedavisinin temelini antifungal ilaçlar oluşturur. Tedavi seçimi enfeksiyonun türüne ve şiddetine göre yapılır.

Başlıca seçenekler tırnağa uygulanan antifungal ilaçlar, ağızdan antifungal ilaçlar ve gerektiğinde kalınlaşmış tırnağın kontrollü biçimde inceltilmesidir.

Bazı hastalarda birden fazla yöntem birlikte kullanılabilir.

Tedavinin amacı yalnızca tırnağın rengini düzeltmek değil, mantar enfeksiyonunu ortadan kaldırmaktır.

Hafif ve sınırlı tırnak mantarında topikal antifungal tedavi tercih edilebilir.

Bu amaçla siklopiroks, amorolfin, efinakonazol ve tavaborol gibi etken maddeler içeren preparatlar kullanılmaktadır. Ürünlerin ruhsat ve bulunabilirlik durumları ülkeye göre değişir.

Topikal tedaviler özellikle tırnağın küçük bir bölümü etkilenmişse ve tırnak köküne yakın alanda enfeksiyon yoksa daha uygun olabilir.

Ancak tırnak plağı sert ve yoğun bir yapı olduğundan ilaçların enfekte dokulara ulaşması güç olabilir.

Tırnak mantarı için özel geliştirilmiş antifungal ojelerle, ayak derisi mantarında kullanılan sıradan kremler aynı değildir. Ayak mantarı kremi, tırnak enfeksiyonunu tek başına tedavi etmekte genellikle yeterli olmaz.

Topikal tedaviler uzun süreli ve düzenli uygulama gerektirebilir. Bazı ilaçlı ojeler veya solüsyonlar ayak tırnağında yaklaşık 48 haftaya kadar kullanılabilir; süre kullanılan ürüne göre değişir.

Birden fazla tırnağın etkilendiği, tırnak plağının geniş bölümünün tutulduğu veya tırnak köküne yakın enfeksiyonun bulunduğu durumlarda ağızdan antifungal tedavi değerlendirilebilir.

Dermatofit kaynaklı tırnak mantarında terbinafin sık kullanılan tedavi seçeneklerinden biridir. İtrakonazol ise bazı hastalarda ve farklı etkenlerde değerlendirilebilir.

İlaç seçimi mantarın türüne, karaciğer hastalığı öyküsüne, kullanılan diğer ilaçlara ve kişinin genel sağlık durumuna göre yapılmalıdır.

Özellikle itrakonazol önemli ilaç etkileşimlerine neden olabilir. Terbinafin de nadiren ciddi karaciğer hasarı oluşturabilir.

Bu nedenle ağızdan mantar ilaçları hekim değerlendirmesi olmadan kullanılmamalıdır.

Tedavi süresi kullanılan ilaca ve tırnağın el veya ayak tırnağı olmasına göre değişir.

Örneğin dermatofit tırnak mantarında terbinafin tedavisi, erişkinlerde el tırnakları için genellikle 6 hafta, ayak tırnakları için 12 hafta olarak planlanır.

Ancak her mantar türü ve her hasta için aynı tedavi uygun değildir.

Tedaviye başlamadan önce karaciğer hastalığı açısından değerlendirme ve uygun laboratuvar testleri gerekir. Tedavi sırasındaki test ve kontrol planı kullanılan ilacın ürün bilgilerine ve hastanın risklerine göre belirlenir.

İlaç tedavisi tamamlandığında tırnağın hemen normal görünmesi beklenmez. Sağlıklı tırnağın uzaması için ayrıca zaman gerekir.

İleri tırnak mantarında tırnak plağı belirgin biçimde kalınlaşabilir.

Dermatolog tarafından yapılan kontrollü tırnak inceltme işlemleri, ağrıyı ve ayakkabı içindeki basıncı azaltabilir. Bazı durumlarda topikal ilaçların enfekte bölgeye ulaşmasını da kolaylaştırabilir.

Seçilmiş hastalarda üre içeren preparatlarla tırnağın yumuşatılması ve hastalıklı bölümün uzaklaştırılması düşünülebilir.

Tırnağın tamamının çıkarılması ise rutin bir işlem değildir. Çok ağır veya dirençli bazı olgularda değerlendirilebilir.

Tırnağın kesilmesi veya çıkarılması, mantarın kesin olarak ortadan kaldırıldığı anlamına gelmez. Enfeksiyonun niteliğine göre antifungal tedavi de gerekebilir.

Diyabeti, his kaybı veya dolaşım bozukluğu bulunan kişiler kalınlaşmış tırnağı kesici aletlerle kendileri inceltmeye çalışmamalıdır.

Lazer tedavisinde belirli dalga boylarındaki ışık enerjisi tırnak plağına uygulanır.

Amaç, kullanılan lazerin özelliklerine göre enfekte dokuda ısı etkisi oluşturmak veya diğer fiziksel mekanizmalarla mantar üzerinde etki sağlamaktır.

Tırnak mantarı için araştırılmış yöntemler arasında uzun atımlı Nd:YAG lazer ve fraksiyonel CO₂ lazer gibi sistemler bulunmaktadır. Fotodinamik tedavi de farklı bir ışık temelli yaklaşım olarak incelenmiştir.

Ancak farklı lazer sistemlerinin aynı etkinliğe veya güvenlik profiline sahip olduğu varsayılamaz.

Bir çalışmada belirli cihaz ve parametrelerle elde edilen sonuçlar, bütün lazerlere genellenemez.

Bu sorunun yanıtında tırnağın görünümündeki düzelmeyle mantarın gerçekten ortadan kaldırılmasını birbirinden ayırmak gerekir.

Lazer tedavisinden sonra tırnağın bir bölümünde daha sağlıklı görünüm oluşabilir. Ancak bu durum, laboratuvar incelemesinde mantarın tamamen yok edildiğini veya hastalığın tekrar etmeyeceğini kanıtlamaz.

Cochrane tarafından yayımlanan sistematik derlemede, Nd:YAG lazeri tedavisizlik veya sahte uygulamayla karşılaştıran çalışmalarda mikolojik iyileşme açısından çok az fark olabileceği ya da hiç fark olmayabileceği belirtilmiştir. Kanıtların kalitesi düşüktür.

Daha sonraki bazı sistematik derlemelerde olumlu sonuçlar bildirilmiştir. Bununla birlikte çalışmalar arasında cihaz, seans sayısı, kullanılan ek ilaçlar ve iyileşme tanımları açısından önemli farklılıklar bulunmaktadır.

Güncel veriler, lazerin tek başına tırnak mantarında standart antifungal ilaçların yerine güvenilir biçimde kullanılmasını desteklemek için yeterli değildir.

Hayır. Burada kullanılan düzenleyici ifadelerin doğru anlaşılması gerekir.

ABD Gıda ve İlaç Dairesinin (FDA) bazı lazer cihazları için verdiği izin, onikomikozlu hastalarda normal görünümlü tırnak alanında geçici artış sağlanması kullanım amacına ilişkindir.

Bu izin, mantar enfeksiyonunun tamamen iyileştirildiği anlamına gelmez.

FDA'nın konuya ilişkin kılavuzu da görünümdeki düzelme ile enfeksiyonun tedavisini birbirinden ayrı değerlendirmektedir.

Türkiye'deki cihazların ruhsat ve kullanım koşulları ayrıca değerlendirilmelidir.

Kliniğimizde tırnak mantarına yönelik lazer tedavisi uygulanmamaktadır. Lazerin etkinliğine ilişkin bu açıklamalar, hastaların yöntem hakkındaki iddiaları bilimsel çerçevede değerlendirebilmesi için sunulmaktadır.

Nd:YAG lazerin belirli uygulama protokollerinde, tırnakta ısı oluşturarak mantar yapıları üzerinde etki göstermesi hedeflenir.

Ancak laboratuvar ortamında belirli sıcaklıklarda mantarın etkilenmesi, aynı yöntemin canlı insan tırnağında mantarı güvenli ve kalıcı biçimde ortadan kaldıracağını tek başına kanıtlamaz.

Tırnak kalınlığı, mantarın yerleşimi, lazerin dalga boyu, enerji ayarları ve çevre dokuların ısıya verdiği yanıt sonucu etkileyebilir.

Eski yazımızda yer alan “48–51 °C'ye ulaşılması mantarı yok eder ve çevre dokuya zarar vermez” ifadesi bu nedenle kesin bir klinik sonuç olarak kullanılmamalıdır.

Isı temelli uygulamalarda ağrı, yanık ve tırnak çevresindeki dokuların zarar görmesi mümkündür.

Fraksiyonel CO₂ lazer, tırnak plağında mikroskobik kanallar oluşturmak ve topikal antifungal ilaçların tırnağa geçişini artırmak amacıyla araştırılmıştır.

Bu yaklaşımın temel hedefi, sert tırnak plağının ilaç geçişini zorlaştıran yapısını kısmen değiştirmektir.

Bazı çalışmalarda lazer ile topikal ilacın birlikte kullanılmasıyla olumlu sonuçlar bildirilmiştir.

Ancak uygulamanın standart ilaç tedavilerine üstünlüğü, en uygun protokolü ve uzun dönem sonuçları konusunda daha güçlü araştırmalara ihtiyaç vardır.

İşlem ağrı, ısıya bağlı doku hasarı ve enfeksiyon gibi riskler taşıyabilir.

Q-Switched lazerler bazı pigmentli deri sorunlarında kullanılan lazer sistemleridir. Tırnak mantarında da farklı lazer türleri araştırılmıştır.

Ancak tırnaktaki sarı, yeşil veya siyah rengin belirli bir lazerle hedeflenmesi, mantar enfeksiyonunun ortadan kaldırılacağını göstermez.

Özellikle yeşil renk değişikliği Pseudomonas gibi bakterilerle ilişkili olabilir. Siyah veya koyu pigmentli tırnaklarda ise travma, kanama ve nadiren melanom gibi başka nedenler değerlendirilmelidir.

Tırnaktaki rengi lazerle hedeflemek, doğru tanının ve etkene yönelik tedavinin yerine geçmez.

Tırnak mantarı için bütün lazer cihazlarında geçerli, bilimsel olarak kabul edilmiş standart bir seans sayısı bulunmamaktadır.

Araştırmalarda farklı cihazlar, enerji ayarları ve seans aralıkları kullanılmıştır.

Bu nedenle haftada bir uygulanan 2–4 seansın bütün hastalarda yeterli olduğu veya belirli sıcaklık ve sürelere ulaşıldığında enfeksiyonun kesin olarak iyileştiği söylenemez.

Aynı şekilde lazer sonrasında antifungal ilaca hiçbir zaman ihtiyaç duyulmayacağı yönünde genel bir ifade kullanılması doğru değildir.

Evet. Lazer cerrahi kesi gerektirmese bile tamamen risksiz değildir.

Uygulama sırasında ağrı, yanma ve ısı hissi oluşabilir. Kullanılan cihaz ve parametrelere bağlı olarak tırnakta veya çevre dokuda hasar gelişebilir.

Olası sorunlar arasında yanık, ağrı, tırnak plağında değişiklik ve iyileşme sürecinde rahatsızlık bulunur.

Özellikle diyabet, nöropati veya dolaşım bozukluğu nedeniyle ayakta his ve iyileşme sorunu bulunan kişilerde risklerin dikkatle değerlendirilmesi gerekir.

Ağızdan antifungal ilaç kullanamayan herkes için lazerin otomatik olarak güvenli ve etkili bir alternatif olduğu söylenemez.

Tırnaklar yavaş uzadığı için mantar tedavisi başarılı olsa bile görünümün düzelmesi zaman alır.

Sağlıklı tırnak, tırnak kökünden uzayarak hastalıklı bölgenin yerini alır.

El tırnaklarının tamamen yenilenmesi yaklaşık altı ay sürebilir. Ayak tırnaklarında ise bu süre sıklıkla 12–18 aya kadar uzayabilir.

Tırnakta mantar dışında travma veya sedef hastalığı gibi başka sorunlar da varsa enfeksiyon tedavi edilse bile tırnak tamamen normal görünümüne dönmeyebilir.

Tedavi başarısını değerlendirmede klinik görünüm, sağlıklı tırnak uzaması ve gerektiğinde laboratuvar testleri birlikte kullanılır.

Evet. Başarılı tedaviden sonra yeniden mantar enfeksiyonu gelişebilir.

Ayak mantarının tedavi edilmemesi, ayakların sürekli nemli kalması, enfekte kişisel eşyaların paylaşılması ve tırnak travması tekrarlamayı kolaylaştırabilir.

Bazı kişilerde diyabet, dolaşım sorunları veya bağışıklık sisteminin baskılanması da riski artırabilir.

Tekrarlayan olgularda tanı yeniden doğrulanmalı ve mümkünse mantar türü belirlenmelidir.

Ayakları düzenli yıkayın ve özellikle parmak aralarını iyice kurulayın.

Nemlenen çorapları değiştirin; ayakkabıların kurumasına fırsat tanıyın.

Hava geçiren, ayağı sıkıştırmayan ayakkabılar tercih edin.

Havuz, spor salonu ve ortak duşlarda kişisel terlik kullanın.

Tırnak makası, törpü, havlu ve ayakkabı paylaşmayın.

Tırnak bakım aletlerini uygun şekilde temizleyip dezenfekte edin.

Ayak mantarı varsa gecikmeden tedavi ettirin.

Tırnakları travmaya yol açmadan, uygun uzunlukta kesin.

Tekrarlayan enfeksiyonda ayakkabı ve çorap hijyeni ayrıca değerlendirilmelidir. Ancak her hastanın bütün ayakkabılarını mutlaka değiştirmesi gerektiği şeklinde genel bir kural bulunmaz.

Tırnakta yeni başlayan kalınlaşma, renk değişikliği veya ufalanma varsa tanının doğrulanması için dermatolojik değerlendirme uygundur.

Özellikle birden fazla tırnağın etkilenmesi, tırnakta ağrı gelişmesi veya önceki tedaviye rağmen düzelme olmaması durumunda muayene önemlidir.

Diyabet, dolaşım bozukluğu veya bağışıklık sistemi baskılanması bulunan kişilerde tırnak çevresinde yara ya da enfeksiyon gelişmesi daha dikkatli değerlendirilmelidir.

Tırnak çevresinde hızla yayılan kızarıklık, şişlik, akıntı veya ateş oluşursa gecikmeden tıbbi değerlendirme gerekir.

Tek tırnakta yeni gelişen ve giderek genişleyen koyu pigmentli bantlar da yalnızca mantara bağlanmamalıdır.

Sonuç

Tırnak mantarı, tırnağın rengini ve yapısını değiştiren, genellikle uzun süreli tedavi gerektiren bir enfeksiyondur.

Tedavinin doğru planlanabilmesi için öncelikle tanının doğrulanması ve mümkün olduğunda etkenin belirlenmesi önemlidir.

Hafif olgularda topikal antifungal ilaçlar kullanılabilir. Yaygın veya ileri enfeksiyonlarda ağızdan tedavi gerekebilir. Mantar ortadan kaldırıldıktan sonra tırnağın normal görünümüne dönmesi aylar sürebilir.

Lazer tedavileri tırnak mantarı için araştırılmaktadır; ancak tek başına kesin iyileşme sağladıklarını gösteren kanıtlar yeterli değildir. Özellikle tırnak görünümündeki düzelmeyle mantarın laboratuvar yöntemleriyle ortadan kaldırılması birbirine karıştırılmamalıdır.

Kliniğimizde lazer ile tırnak mantarı tedavisi yapılmamaktadır. Tanı ve tedavi yaklaşımı dermatolojik değerlendirmeye göre belirlenmelidir.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır. Tanı ve tedavi için dermatoloji uzmanına başvurulmalıdır.

Bilimsel Kaynaklar

1. Tırnak mantarının nedenleri, tanısı ve tedavisi. Onikomikozun etkenlerini, tinea unguium ile ilişkisini, tırnak mantarını taklit eden hastalıkları, tanı testlerini ve tedavi seçeneklerini kapsamlı biçimde açıklar.

Kaynak: DermNet – Fungal Nail Infections — DermNet

Tam bağlantı: https://dermnetnz.org/topics/fungal-nail-infections

2. Tırnak mantarında dermatolojik tanı ve tedavi. Tırnak örneği alınmasını, topikal ve ağızdan ilaçları, kalınlaşmış tırnağın inceltilmesini ve lazer tedavisinin kanıt durumunu açıklar.

Kaynak: American Academy of Dermatology – Nail fungus: Diagnosis and treatment

Tam bağlantı: https://www.aad.org/public/diseases/a-z/nail-fungus-treatment

3. Tırnak mantarında topikal ilaçlar ve cihaz tedavileri — Cochrane sistematik derlemesi (2020). Topikal antifungal ilaçlar ve lazer dâhil cihaz temelli yöntemlere ilişkin randomize kontrollü çalışmaları değerlendirir. Nd:YAG lazerin mantarı ortadan kaldırma etkisine ilişkin kanıtların düşük kesinlikte olduğunu bildirir.

Tam bağlantı: https://www.cochrane.org/evidence/CD012093_adakah-rawatan-topikal-dan-berasaskan-peranti-berkesan-pada-orang-dengan-jangkitan-kulat-pada-kuku

4. Lazer tedavisinin etkinliği — sistematik derleme ve meta-analiz (2024). Lazer uygulamalarına ilişkin olumlu sonuçlar bildiren çalışmaları değerlendirir. Bununla birlikte lazerin standart tedavi olarak kabul edilebilmesi için daha büyük randomize kontrollü araştırmalara ihtiyaç olduğunu belirtir.

Kaynak: PubMed Central – Efficacy of Laser Therapy in Comparison With Other Methods for the Treatment of Onychomycosis: A Systematic Review and Meta-Analysis - PMC

Tam bağlantı: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11151181/

5. Tırnak mantarında lazer cihazlarının FDA kullanım amacı. ABD'deki ilgili lazer cihazlarının kullanım amacının, mantarlı tırnaklarda normal görünümlü alanın geçici olarak artırılması şeklinde tanımlandığını gösterir. Bu, enfeksiyonun tamamen iyileştirildiğine ilişkin bir onay değildir.

Kaynak: FDA – Product Classification

Tam bağlantı: https://www.accessdata.fda.gov/scripts/cdrh/cfdocs/cfpcd/classification.cfm?id=pdz

6. Tırnak mantarında ilaç tedavisi ve terbinafinin güvenliği. Laboratuvarla tanının doğrulanmasını, el ve ayak tırnakları için tedavi sürelerini, karaciğer hastalığına ilişkin değerlendirmeyi ve ilaç uyarılarını içerir. ABD ürün bilgisidir; Türkiye'deki preparat bilgileri ayrıca esas alınmalıdır.

Kaynak: DailyMed – DailyMed - TERBINAFINE- terbinafine hydrochloride tablet

Tam bağlantı: https://www.dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=5de4c245-7086-453b-b90a-7a1242ec2c0b

7. Tırnak mantarının tekrarlamasını önleme önerileri. Ayakların kuru tutulması, ayakkabı ve çorap hijyeni, kişisel bakım aletlerinin dezenfeksiyonu ve eşlik eden ayak mantarının tedavisini açıklar.

Kaynak: American Academy of Dermatology – 11 tips to prevent nail fungus

Tam bağlantı: https://www.aad.org/public/diseases/a-z/prevent-another-nail-infection