Melasma (melazma) nedir?

Melasmanın tek bir nedeni yoktur. Günümüzde yalnızca “melanositlerin fazla pigment üretmesi” şeklinde açıklanan basit bir pigment bozukluğundan daha karmaşık bir hastalık olduğu düşünülmektedir.

Melasma bulunan deride melanin üretiminde artışın yanı sıra kronik güneş hasarı, dermal matriks değişiklikleri, bazal membran bozuklukları, damar yapılarındaki değişiklikler ve farklı hücresel sinyal mekanizmaları görülebilir. Bu nedenle melasma kronik ve multifaktöriyel bir foto-yaşlanma/pigmentasyon hastalığı olarak değerlendirilmektedir.

En önemli tetikleyicilerden biri güneştir. Hem ultraviyole A ve B ışınları hem de görünür ışık melanogenezi uyararak lekelerin koyulaşmasına ve tedavi sonrası tekrarlamasına katkıda bulunabilir. Özellikle daha koyu deri fototiplerinde görünür ışığın etkisi önemlidir.

Genetik yatkınlık da güçlüdür. Melasmalı kişilerin önemli bir bölümünde ailede benzer pigmentasyon öyküsü bulunur.

Hormonal faktörler özellikle kadınlarda etkilidir. Gebelik sırasında melasma başlayabilir veya koyulaşabilir. Östrojen ve progesteron içeren doğum kontrol yöntemleri veya hormon tedavileri bazı kişilerde melasmayı tetikleyebilir ya da şiddetlendirebilir. Bununla birlikte bu ilaçların yalnız melasma nedeniyle kişinin kendi kararıyla bırakılması uygun değildir.

Bazı parfümlü kozmetik ürünlerin veya fotosensitivite oluşturan maddelerin güneşle etkileşimi de pigmentasyonu artırabilir ancak her kozmetik ürün melasma nedeni değildir.

Melasma genellikle ciddi bir iç organ hastalığının belirtisi değildir. Bununla birlikte tiroid hastalıkları dahil bazı hormonal durumlarla epidemiyolojik ilişkiler bildirilmiştir. Bu nedenle eşlik eden klinik belirtiler yoksa her melasma hastasına geniş kapsamlı hormon veya iç hastalıkları taraması yapılması gerekmez.

Melasma en sık üreme çağındaki kadınlarda görülür ancak erkeklerde de ortaya çıkabilir. Özellikle kolay bronzlaşan Fitzpatrick III–IV ve bazı daha koyu deri fototiplerinde daha sık görülmektedir.

Lekeler çoğunlukla iki taraflı ve simetriktir. En sık üç dağılım paterni görülür: yüzün merkezi bölümünü etkileyen sentrofasiyal tip, özellikle yanakları etkileyen malar tip ve çene hattına yakın bölgelerde görülen mandibular tip.

Melasma genellikle kaşınmaz, ağrımaz ve kabarıklık oluşturmaz. Temel bulgu deri yüzeyinde kahverengi veya gri-kahverengi renk değişikliğidir.

Yüzdeki her kahverengi leke melasma değildir. Solar lentigo, çil, postinflamatuvar hiperpigmentasyon, liken planus pigmentozus, ilaçlara bağlı pigmentasyon ve bazı melanositik lezyonlar melasmaya benzeyebilir.

Bu nedenle özellikle tek taraflı, şekli düzensiz, hızla değişen veya alışılmış melasma dağılımına uymayan pigmentasyonlarda tanı dermatolojik olarak değerlendirilmelidir.

Melasma geleneksel olarak pigmentin ağırlıklı bulunduğu seviyeye göre epidermal, dermal ve miks olarak sınıflandırılmıştır.

Epidermal melasmada melanin daha çok epidermiste bulunurken dermal pigmentasyonda melanin yüklü makrofajlar dermiste görülebilir. Pratikte ise birçok hastada bu özellikler birlikte bulunur ve miks melasma en sık görülen formdur.

Bu nedenle eski yaklaşımda olduğu gibi “yüzeysel melasma kolay tedavi edilir, derin melasma tedavi olmaz” şeklinde kesin bir ayrım yapmak doğru değildir.

Wood lambası pigmentin dağılımı hakkında bazı hastalarda fikir verebilir ancak özellikle koyu deri fototiplerinde her zaman güvenilir değildir ve tek başına tedavi başarısını öngöremez.

Günümüzde klinik muayeneye dermoskopi eklenmesi pigmentin dağılımını, damar komponentini ve başka pigment hastalıklarıyla ayrımı değerlendirmede yararlı olabilir. Biyopsi ise tipik melasmada rutin değildir; tanı şüpheliyse kullanılabilir.

Melasma tedavisinde hiçbir krem, peeling veya lazer fotoproteksiyon olmadan sürdürülebilir sonuç sağlamaz.

En az SPF 30, tercihen yüksek UVA koruması sağlayan geniş spektrumlu güneş koruyucular kullanılmalıdır. Ancak melasmada yalnız UV ışınlarını engellemek her zaman yeterli değildir.

Görünür ışığın da pigmentasyonu artırabildiğinin anlaşılmasıyla özellikle demir oksit içeren renkli güneş koruyucular önemli hale gelmiştir. Randomize kontrollü bir çalışmada UV ve görünür ışığa karşı koruma sağlayan demir oksitli güneş koruyucu, yalnız UV koruması sağlayan ürüne kıyasla melasma tedavisine daha fazla katkı sağlamıştır.

AAD de melasma bulunan kişilerde geniş spektrumlu SPF 30 veya üzeri, tercihen iron oxide içeren renkli güneş koruyucu kullanılmasını önermektedir.

Dışarıda uzun süre kalınacaksa geniş kenarlı şapka, gölge ve fiziksel korunma güneş koruyucunun etkisini tamamlar.

UVA camdan geçebilir ancak bu durum bütün melasma hastalarının kapalı bir binada güneşten uzakta otururken otomatik olarak iki saatte bir güneş koruyucu yenilemesi gerektiği anlamına gelmez. Yenileme özellikle dış ortamda devam eden güneş maruziyetinde, terleme veya yüzme sonrasında önemlidir.

Ayrıca cildi yakan, kızartan veya tahriş eden kozmetik ürünler inflamasyon üzerinden pigmentasyonu artırabilir. Melasmalı ciltte gereksiz irritasyondan kaçınmak tedavinin önemli bir parçasıdır.

Melasma tedavisinde ilk hedef pigment üretimini azaltmak, ikinci hedef ise elde edilen sonucu koruyarak tekrarlamayı önlemektir.

2025 uluslararası Pigmentary Disorders Society Delphi konsensüsünde temel yaklaşım fotoproteksiyon ile birlikte topikal depigmentasyon tedavisi olarak belirlenmiştir. Hidrokinon, tretinoin ve kortikosteroid içeren üçlü kombinasyon krem, uygun ve kontrollü kullanımda klinik kanıtları bulunan topikal seçenekler arasında değerlendirilmektedir.

Hidrokinon melanin sentezinde rol oynayan tirozinazı inhibe eder. Etkili olmakla birlikte kontrolsüz ve çok uzun süre kullanılması irritasyon, renk düzensizliği ve nadiren ekzojen okronozis gibi sorunlara yol açabilir. Bu nedenle özellikle yüksek konsantrasyonlarda uzun dönem kendi kendine kullanım uygun değildir.

Tretinoin epidermal yenilenmeyi destekleyebilir ve diğer depigmente edici maddelerin etkinliğini artırabilir. Kombinasyondaki kortikosteroid ise irritasyonu ve inflamasyonu azaltmaya yardımcı olur ancak sürekli ve kontrolsüz kullanımda deri atrofisi, telanjiektazi ve steroid kaynaklı başka yan etkiler oluşturabilir.

Alternatif veya destekleyici topikal tedaviler arasında azelaik asit, kojik asit, sisteamin, traneksamik asit ve bazı yeni tirozinaz inhibitörleri bulunmaktadır. Hangi ürünün kullanılacağı deri fototipi, hassasiyet, gebelik durumu ve önceki tedavilere göre belirlenmelidir.

Melasma kronik olduğu için yoğun tedavi dönemi sonrasında daha hafif bir idame tedavisine geçilmesi birçok hastada tekrarları azaltmak açısından yararlıdır. 2025 konsensüsü de aktif tedavilerin kontrollü sürelerle kullanılmasını ve ardından idame stratejilerinin planlanmasını vurgulamaktadır.

Evet. Traneksamik asit (TXA) son yıllarda özellikle dirençli melasmada önemli bir tedavi seçeneği haline gelmiştir.

Topikal, intradermal ve oral yöntemlerle araştırılmıştır. 22 randomize çalışmayı ve 1.280 hastayı içeren sistematik derleme ve meta-analiz, traneksamik asidin melasma şiddetini azaltabildiğini ve en belirgin etkinliğin oral kullanım çalışmalarında görüldüğünü göstermiştir.

Ancak oral traneksamik asidin melasma amacıyla kullanımı off-labeldır ve basit bir kozmetik takviye gibi değerlendirilmemelidir.

Traneksamik asit antifibrinolitik bir ilaçtır ve tromboemboli riski açısından hasta seçimi önemlidir. Geçirilmiş damar tıkanıklığı, pıhtılaşmaya yatkınlık, bazı kardiyovasküler durumlar ve eş zamanlı ilaçlar sorgulanmalıdır. Uzman konsensüsü oral TXA başlanmadan önce tromboemboli risk öyküsünün değerlendirilmesini özellikle önermektedir.

Bu nedenle oral traneksamik asit herkes için uygun değildir ve dermatolojik değerlendirme olmadan kullanılmamalıdır.

Tedavi kesildikten sonra melasma yeniden koyulaşabilir; TXA da hastalığı kalıcı olarak ortadan kaldırmaz.

Kullanılabilir ancak genellikle ilk basamak tedavinin yerine geçmezler.

Glikolik asit ve benzeri yüzeysel kimyasal peelingler seçilmiş hastalarda topikal tedavilere eklenebilir. Mikroiğneleme de tek başına veya bazı topikal tedavilerin etkisini desteklemek amacıyla kullanılabilir.

2025 uluslararası konsensüsü kimyasal peeling ve mikroiğnelemeyi yardımcı prosedürler arasında değerlendirirken lazerleri daha çok dirençli melasma için önermektedir.

Bunun nedeni lazerlerin melasmada iki yönlü etkiye sahip olabilmesidir. Kontrollü uygulamada pigmentasyonu azaltabilirler ancak aşırı enerji ve inflamasyon postinflamatuvar hiperpigmentasyon, rebound koyulaşma veya kalıcı hipopigmentasyon oluşturabilir.

Özellikle düşük enerjili Q-switched 1064 nm Nd:YAG ile yapılan ve “laser toning” olarak adlandırılan tedaviler uzun yıllardır kullanılmaktadır. Sistematik incelemeler kısa dönemde iyileşme görülebildiğini ancak etkinliğin zamanla azalabildiğini, tekrarlayan seanslarla benekli hipopigmentasyon veya lökoderma riskinin arttığını göstermektedir.

2026 lazer tedavileri meta-analizi de enerji bazlı yöntemlerin dirençli melasmada yararlı olabileceğini ancak farklı sistemlerin uzun dönem etkinliği ve güvenliği konusunda heterojenliğin devam ettiğini göstermektedir.

Bu nedenle melasmada “lekeyi lazerle tamamen silme” yaklaşımı doğru değildir. Lazer kullanılacaksa fotoproteksiyon ve topikal tedaviyi içeren bir kombinasyon planının parçası olması daha uygundur.

Melasma tedavide en önemli beklenti yönetiminin gerektiği pigment hastalıklarından biridir.

Bazı kişilerde özellikle gebelik veya hormonal bir tetikleyici ortadan kalktığında belirgin biçimde gerileyebilir. Başka kişilerde ise yıllarca devam eden, yazın koyulaşıp kışın açılan kronik bir seyir görülür.

Başarılı tedavi sonrasında dahi melanositlerin UV ve görünür ışığa duyarlılığı, genetik yatkınlık ve dermal değişiklikler devam ettiği için nüks sık görülür.

Bu nedenle “lekeler tamamen açıldıysa melasma tedavisi bitti” yerine aktif tedaviden sonra koruyucu ve idame dönemine geçmek daha doğru bir yaklaşımdır.

Tedavinin amacı her zaman bütün pigmenti tamamen yok etmek değildir. Daha gerçekçi hedef rengin belirgin şekilde açılması, tonun daha homojen hale gelmesi ve bu iyileşmenin güvenli biçimde korunmasıdır.

Gebelik sırasında ortaya çıkan melasma doğum sonrasında azalabilir ancak her zaman tamamen kaybolmaz. Gebelik ve emzirme döneminde kullanılabilecek ilaç seçenekleri farklı olduğundan tedavi ayrıca planlanmalıdır.

2026 itibarıyla melasma yalnız epidermiste fazla pigment birikmesi değil, kronik ve tekrarlayan kompleks bir pigmentasyon hastalığı olarak değerlendirilmektedir.

Tedavinin temeli güneşten ve görünür ışıktan korunmadır. Özellikle daha koyu deri fototiplerinde demir oksit içeren renkli güneş koruyucular, yalnız UV filtreli renksiz ürünlere kıyasla önemli bir ek avantaj sağlayabilir.

Topikal tedavilerde hidrokinon bazlı üçlü kombinasyon halen en güçlü seçenekler arasındadır. Azelaik asit, kojik asit, sisteamin ve diğer depigmente edici maddeler kişiye göre alternatif veya idame tedavisi olarak kullanılabilir.

Oral traneksamik asit özellikle dirençli hastalarda etkili olabilir ancak off-label sistemik bir tedavidir ve tromboz riskleri değerlendirilmeden başlanmamalıdır.

Lazer ve ışık sistemleri ise artık melasma için otomatik olarak “en güçlü tedavi” olarak değerlendirilmemektedir. Özellikle tekrarlayan agresif laser toning hipopigmentasyon, rebound hiperpigmentasyon ve nüks oluşturabilir. Bu nedenle lazerler genellikle iyi fotoproteksiyon ve topikal tedaviye rağmen dirençli kalan seçilmiş vakalarda kullanılır.

En önemli nokta şudur: Melasma tek seferlik bir leke tedavisi değil, uzun dönem kontrol gerektiren kronik bir pigmentasyon hastalığıdır. Başarılı tedavi yalnız lekenin açılmasıyla değil, irritasyondan kaçınma, UV ve görünür ışık kontrolü ve uygun idame tedavisiyle tekrarın azaltılmasıyla değerlendirilmelidir.

Bilimsel Kaynaklar

Delphi Consensus on Melasma Management by International Experts and Pigmentary Disorders Society – 2025PubMed: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40996222/

Melasma: Clinical Features, Diagnosis and TreatmentDermNet: https://dermnetnz.org/topics/melasma

Melasma Self-Care and Visible Light ProtectionAmerican Academy of Dermatology: https://www.aad.org/public/diseases/a-z/melasma-self-care

Melasma Diagnosis and TreatmentAmerican Academy of Dermatology: https://www.aad.org/public/diseases/a-z/melasma-treatment

Topical and Systemic Therapies in Melasma: A Systematic ReviewPubMed: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38099013/

Tranexamic Acid for Melasma: Systematic Review and Meta-analysis of Randomized TrialsPubMed: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38843906/

Prescribing Practices of Tranexamic Acid for Melasma: Delphi ConsensusPubMed: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37609738/

Visible Light and UV Photoprotection in Melasma: Randomized Controlled TrialPubMed: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24313385/

Low-Fluence Q-Switched Nd:YAG Laser for Melasma: Systematic ReviewPubMed: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35888655/

Laser-Based Therapies for Melasma: Systematic Review and Meta-analysis – 2026PubMed: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/42064496/