Kollajen içerikli uygulamalar

Hayır. Bağışıklık sistemini bir mikroorganizmaya karşı eğiten bir aşı değildir.

“Kollajen aşısı” Türkiye'de yerleşmiş bir pazarlama ve hasta iletişimi terimidir. Daha doğru ifadeler enjekte edilebilir kollajen, heterolog Tip I kollajen veya kullanılan ürüne göre dermal biyostimülasyon/biyorejenerasyon uygulaması olabilir.

Ayrıca “kollajen aşısı” adı altında sunulan her ürün aynı değildir. Bazıları doğrudan kollajen içerirken bazıları vücudun kendi kollajen üretimini uyarmayı amaçlayan PLLA, CaHA, PCL veya benzeri materyaller içerir.

Kollajen dermisin temel yapısal proteinlerinden biridir. İnsan derisindeki kollajenin yaklaşık %80–90'ını Tip I, daha küçük bir bölümünü Tip III ve diğer kollajen tipleri oluşturur. Tip I kollajen deriye mekanik dayanıklılık sağlarken Tip III kollajen de fibrillerin organizasyonu ve dokunun esnekliği gibi özelliklere katkıda bulunur.

Yaşlanmayla yalnız kollajenin miktarı azalmaz. Kollajen lifleri parçalanır, organizasyonları değişir ve fibroblastların ekstraselüler matriksle mekanik bağlantısı bozulur. Fibroblastlar daha az yeni matriks üretirken kollajeni parçalayan enzimlerin aktivitesi artabilir. Güneş ışığı, özellikle kronik UV maruziyeti, bu süreci hızlandıran en önemli dış faktörlerden biridir.

Sigara ve çevresel oksidatif stres de dermal yaşlanmaya katkıda bulunur.

Ancak “25 yaşından sonra herkes her yıl kollajeninin tam %1 veya %1,5'ini kaybeder” şeklinde sabit bir oran bilimsel olarak fazla kesin bir ifadedir. Kollajen sentezi ve yıkımı yaş, genetik yapı, hormonal durum, UV maruziyeti, sigara ve başka faktörlerden etkilenir.

Benzer şekilde cilt yaşlanması yalnız kollajen azalmasından oluşmaz; elastik lifler, glikozaminoglikanlar, yağ dokusu, kemik yapı ve yüzün ligamentöz destek sisteminde de değişiklikler meydana gelir.

Ürün dermis içine enjekte edildiğinde kollajen materyalinin dokuya geçici bir matriks desteği sağlaması ve parçalanma ürünlerinin fibroblast aktivitesini etkileyerek yeni ekstraselüler matriks üretimini desteklemesi amaçlanır. Üretici, enjeksiyon sonrasında kollajenin aminoasit ve küçük peptitlere ayrıldığını ve fibroblast aktivitesini uyardığını bildirmektedir.

Bu mekanizmanın biyolojik temeli makuldür. Kollajen ile fibroblast arasındaki mekanik ve biyokimyasal etkileşimlerin fibroblast fonksiyonlarını ve yeni matriks sentezini etkilediği insan derisi çalışmalarında gösterilmiştir.

Enjekte edilen Tip I kollajenin olası biyostimülan etkisi ile PLLA, CaHA ve PCL gibi materyallerin oluşturduğu kollajen stimulasyonu da aynı mekanizma değildir.

Ürün grubu

Temel materyal

Temel amaç

Heterolog Tip I kollajen

Kollajen proteini

Dermal matriks desteği ve biyostimülasyon

Hyalüronik asit skin booster

Çapraz bağlı olmayan veya düşük yoğunluklu HA

Özellikle hidrasyon ve deri kalitesi

HA dolgu

Çapraz bağlı hyalüronik asit

Hacim ve kontur oluşturma

PLLA

Poli-L-laktik asit partikülleri

Kademeli neokollajenez ve hacim desteği

CaHA

Kalsiyum hidroksiapatit mikroküreleri

Hacim ve/veya kollajen stimulasyonu

PCL

Polikaprolakton

Hacim ve kollajen stimulasyonu

PLLA ve CaHA için yüz rejuvenasyonuna ilişkin klinik kanıt tabanı heterolog Tip I kollajene göre daha geniştir. 2026 sistematik incelemesi her iki materyalin elastikiyet, kırışıklık ve hacim üzerinde yarar gösterebildiğini ancak protokollerin standardizasyonunda hâlâ eksiklikler bulunduğunu bildirmiştir.

Enjekte edilebilir Tip I kollajen için klinik veri vardır ancak henüz büyük, çok merkezli randomize kontrollü çalışmaların oluşturduğu güçlü bir kanıt havuzu bulunmamaktadır.

2024 yılında yayımlanan prospektif bir çalışmada fotoyaşlanması bulunan 20 hastaya dört haftalık aralarla altı intradermal Tip I kollajen enjeksiyonu uygulanmıştır. Tedavi sonrasında bazı yüz bölgelerinde deri kalınlığında artış, kırışıklık ve kızarıklık ölçümlerinde azalma ve hasta memnuniyetinde artış bildirilmiştir. Çalışmanın önemli kısıtlamaları hasta sayısının yalnız 20 olması, kendi kontrollü tasarım kullanması ve tedavisiz randomize kontrol grubunun bulunmamasıdır.

Bu nedenle Tip I kollajen enjeksiyonları için cilt kalitesi, ince çizgiler ve dermal kalınlıkta iyileşme olasılığı vardır ancak “kanıtlanmış şekilde cildi 10 yıl gençleştirir”, “sarkmayı ortadan kaldırır” veya “12–18 ay kesin kalır” denemez.

2024 güncel skin booster derlemesi de intradermal kollajenin yeniden ilgi gören bir rejeneratif materyal olduğunu ancak enjekte edilebilir skin booster ürünleri arasında klinik verilerin ürün ve materyale göre önemli ölçüde değiştiğini vurgulamaktadır.

Kollajen enjeksiyonu bir facelift değildir. Cilt kalitesinde ve ince kırışıklıklarda değişiklik sağlayabilse de belirgin jowl, ileri boyun sarkması, fazla deri veya yüz dokularının yer değiştirmesini anatomik olarak düzeltemez.

Bu alan heterolog Tip I kollajen için daha ilgi çekici yeni araştırma alanlarından biridir.

2025 yılında yayımlanan prospektif çalışmada 30 atrofik akne skarı hastasına heterolog Tip I kollajen enjeksiyonları dört seans ve iki haftalık aralarla uygulanmıştır. Üçüncü ayda klinik skar derecelerinde iyileşme bildirilmiş ve elde edilen değişikliklerin 12 aylık takipte devam ettiği belirtilmiştir. Çalışmada ciddi advers olay bildirilmemiştir.

Ancak bu çalışma da küçük ve kontrol grubu bulunmayan bir çalışmadır. Dolayısıyla heterolog kollajeni bütün akne skarlarında tek başına standart tedavi olarak görmek için henüz yeterli değildir.

Ayrıca akne skarı tek bir skar tipi değildir. Ice-pick, boxcar ve rolling skarlar farklı anatomik problemlerdir. Hastaya göre subcision, TCA CROSS, fraksiyonel lazer, mikroiğneleme veya başka kombinasyonlar daha uygun olabilir.

Kollajen enjeksiyonu bazı atrofik skarlarda yardımcı bir seçenek olarak değerlendirilebilir ancak hipertrofik skar veya keloid ile atrofik skar aynı şekilde tedavi edilmez.

Yüz dışında karın, kalça, kol veya bacak için “sıkılaştırıcı kollajen aşısı” kullanımları da tanımlanabilmektedir ancak bu alanlarda yüz ve akne skarlarına kıyasla kaliteli klinik veri daha sınırlıdır. Bu nedenle geniş vücut uygulamalarında aynı etkinliğin otomatik olarak varsayılması doğru değildir.

Ancak ürün protokolü ile bilimsel olarak bütün hastalar için zorunlu olan tedavi şeması aynı şey değildir.

Örneğin akne skarı çalışmasında iki haftada bir dört seans, 2024 fotoyaşlanma çalışmasında ise yaklaşık dört haftada bir altı seans uygulanmıştır.

Dolayısıyla “her hastaya mutlaka 2 haftada bir 4 seans” şeklinde evrensel bir protokol bulunmamaktadır. Tedavi edilen sorun, anatomik bölge, kullanılan spesifik ürün ve alınan klinik yanıta göre protokol değişebilir.

Benzer şekilde rutin olarak 3–6 ayda bir ömür boyu hatırlatma seansı gerektiğini gösteren güçlü klinik veri yoktur.

İşlem sırasında çok ince iğneler kullanıldığı için enjeksiyon hissi oluşabilir. Gerektiğinde topikal anestezi uygulanabilir.

Enjeksiyondan hemen sonra oluşan hafif şişlik veya papüller gerçek biyolojik sonuç olarak değerlendirilmemelidir.

Dermal yeniden yapılanmanın gelişmesi zaman aldığı için cilt kalitesindeki değişiklikler günler ve haftalar içerisinde ortaya çıkabilir.

Akne skarı üzerine 2025 çalışmasında dört tedavi sonrasındaki klinik iyileşmenin 12 aya kadar devam ettiği bildirilmiştir. Buna karşılık fotoyaşlanma çalışması altı seans uygulamış ve daha kısa süreli klinik değerlendirmeler yapmıştır.

Bu verilerden “kollajen aşısının etkisi herkeste 12–18 ay sürer” sonucu çıkarılamaz.

Sonucun süresi yaşa, UV maruziyetine, sigaraya, başlangıçtaki cilt yapısına, tedavi alanına, ürüne ve kullanılan protokole göre değişebilir.

Ayrıca tedavi yaşlanmayı durdurmaz. Dermal yaşlanma ve fotoyaşlanma devam eden biyolojik süreçlerdir.

Enjeksiyon sonrasında en sık görülebilecek reaksiyonlar kızarıklık, ödem, hassasiyet, yanma, kaşıntı, küçük papüller ve morarmadır. Bunların büyük bölümü geçicidir.

Hayvansal kaynaklı heterolog kollajen kullanıldığından aşırı duyarlılık reaksiyonu teorik ve klinik olarak ayrıca dikkate alınmalıdır. Üretici ürün bilgisinde nadir olarak granülom, apse, hipersensitivite ve nekroz gibi komplikasyonların da bildirilmiş olduğunu belirtmektedir.

Bu nedenle “kızarıklık ve şişlik dışında hiçbir tıbbi müdahale gerektiren yan etkisi yoktur” ifadesi doğru değildir.

Her enjeksiyon işleminde olduğu gibi steril teknik önemlidir. Enjeksiyon alanında aktif bakteriyel, viral veya fungal enfeksiyon bulunması durumunda işlem ertelenmelidir.

Ürünün kendi güncel kullanım bilgisinde gebelik ve emzirme, çocukluk çağı, ürüne veya kollajene bilinen aşırı duyarlılık ve aktif enfeksiyonlar kontrendikasyonlar arasında belirtilmektedir.

Otoimmün hastalık veya immünsüpresif tedavi bulunan kişilerde ise hastalığın türü, aktivitesi ve kullanılan ilaca göre bireysel değerlendirme gerekir; yalnız “otoimmün hastalığı var” şeklinde tüm hastalara aynı yaklaşım yapılması uygun değildir.

Aynı şekilde diyabet otomatik olarak mutlak kontrendikasyon değildir. Kontrolsüz diyabet, enfeksiyon ve yara iyileşmesi açısından riski artırabilir; iyi kontrollü diyabette karar kişinin genel durumuna göre verilmelidir.

Keloid öyküsü, aktif dermatolojik hastalık ve yakın zamanda planlanan başka invaziv işlemler de tedavi planında dikkate alınmalıdır.

Türkiye'de kullanılacak spesifik ürünün güncel TİTCK/ÜTS kayıt ve kullanım durumunun ürün bazında doğrulanması gerekir; başka ülkedeki CE veya medikal cihaz statüsü Türkiye'deki güncel düzenleyici durumu tek başına göstermez.

Kombinasyon tedavileri mümkündür ancak her işlem aynı seansta yapılmamalıdır.

Botulinum toksin, dolgu, kollajen enjeksiyonu, lazer, mikroiğneleme ve diğer enerji bazlı tedaviler farklı doku düzlemlerini ve iyileşme mekanizmalarını etkiler.

Hangi işlemin önce yapılacağı ve arada ne kadar süre bırakılacağı kullanılan ürün, lazerin ablatif olup olmaması, cilt bariyerindeki hasar ve inflamasyon düzeyine göre belirlenmelidir.

Örneğin ablatif lazer veya derin kimyasal peeling sonrasında deri bariyeri henüz iyileşmeden intradermal enjeksiyon yapılması enfeksiyon ve inflamasyon riskini artırabilir.

Üreticinin güncel kullanım bilgisinde de ürünün lazer, dermabrazyon veya kimyasal peeling ile hemen eş zamanlı kullanılmaması önerilmektedir.

İşlem sonrasında ilk günlerde bölgenin tahriş edilmemesi, yoğun sıcaklık ve travmadan kaçınılması ve uygun fotoproteksiyon uygulanması genel olarak yararlıdır. Açıkta kalan bölgelerde geniş spektrumlu güneş koruyucu kullanılmalıdır.

2026 itibarıyla ilk ayrım, “kollajen aşısı” adı verilen bütün uygulamaların aynı olmadığını bilmektir.

Heterolog Tip I kollajen enjeksiyonlarına ilişkin klinik kanıt son yıllarda artmaktadır. 2024'te fotoyaşlanmada küçük bir prospektif çalışma, 2025'te ise atrofik akne skarlarında 30 hastalık prospektif çalışma olumlu sonuçlar bildirmiştir.

Bununla birlikte bu çalışmaların örneklem sayıları küçüktür ve güçlü randomize kontrollü veriler henüz sınırlıdır. Bu nedenle kanıt düzeyi umut verici fakat yerleşmiş yüksek düzeyli kanıt olarak değerlendirilemeyecek bir aşamadadır.

Kollajen enjeksiyonlarını “25 yaşından sonra herkesin yaptırması gereken koruyucu tedavi”, “yaşlanmayı durduran aşı” veya “belirgin yüz-vücut sarkmasını ortadan kaldıran uygulama” olarak tanımlamak güncel bilimsel verilerin ötesine geçer.

Daha gerçekçi kullanım alanı uygun seçilmiş hastalarda deri kalitesi, hafif dermal atrofi, elastikiyet kaybı ve bazı atrofik skarlarda destekleyici bir intradermal tedavi olarak değerlendirilmesidir.

Aynı şekilde sabit 4 seans, 12–18 ay kalıcılık veya 3–6 ayda bir zorunlu bakım şemalarının bütün hastalar için bilimsel olarak kanıtlanmış protokoller olduğu söylenemez.

En önemli nokta şudur: Kollajen aşısı bir aşı değildir, dolgu değildir ve tek bir ürün grubunu ifade etmez. Kullanılacak materyalin tam içeriğinin bilinmesi ve etkinlik beklentisinin o spesifik ürünün klinik kanıtına göre oluşturulması gerekir.

Bilimsel Kaynaklar

Injectable “Skin Boosters” in Aging Skin Rejuvenation: A Current OverviewPubMed Central: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11560330/

Clinical Efficacy of Intradermal Type I Collagen Injections in Treating Skin Photoaging – 2024PubMed: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38899303/

Efficacy of Heterologous Type I Collagen Injections in Treating Atrophic Acne Scars: A Prospective Study – 2025PubMed: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40771444/

Treatment of Cutaneous Atrophy After Corticosteroid Injection With Heterologous Type I Collagen – 2024PubMed: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38048276/

Collagen Study Advances for Photoaging SkinPubMed: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38009842/

Integrin α11β1 as a Key Collagen Receptor in Human Skin Dermis: Insight Into Fibroblast Function and Skin Dermal Aging – 2025PubMed: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40139564/

Roles of Different Types of Collagen in Skin Aging and Their Research Progress – 2025PubMed: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41761709/

Efficacy, Durability and Safety of PLLA and CaHA Collagen Biostimulators in the Face: Systematic Review – 2026PubMed: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41184662/