Kortikosteroid (kortizon) tedavisi nedir?

Halk arasında bu ilaç grubunun tamamı çoğunlukla “kortizon” olarak adlandırılır. Tıbbi olarak daha doğru genel terim glukokortikoid veya kortikosteroid şeklindedir.

Kortizol vücudun doğal olarak ürettiği hormondur. Hidrokortizon, prednizon, prednizolon, metilprednizolon, betametazon ve deksametazon ise farklı etki güçlerine ve etki sürelerine sahip ilaçlardır.

Bu ilaçların dozları doğrudan birbirinin yerine kullanılamaz. Örneğin birkaç miligram deksametazon ile aynı miktarda prednizon aynı biyolojik etkiye sahip değildir.

Kortikosteroidler, kas geliştirme amacıyla kötüye kullanılabilen anabolik steroidlerle aynı ilaç grubu değildir.

Kortikosteroidler inflamasyonu ve bağışıklık sisteminin aşırı aktivitesini hızlı biçimde baskılayabilir.

Dermatolojik hastalıkların yanı sıra romatolojik hastalıklar, astım ve bazı akciğer hastalıkları, alerjik reaksiyonlar, inflamatuvar bağırsak hastalıkları, bazı nörolojik hastalıklar, otoimmün hastalıklar, organ nakilleri ve belirli hematolojik hastalıklarda kullanılabilir.

Bazı akut hastalıklarda birkaç günlük tedavi yeterliyken başka hastalıklarda aylar veya daha uzun süre kullanım gerekebilir.

Bu nedenle kortikosteroidlerin yarar ve risk değerlendirmesi hastalığa özgü olarak yapılmalıdır.

Yan etkiler genel olarak doz ve toplam maruziyet arttıkça artar ancak kişisel yatkınlık da önemlidir.

Aynı dozu kullanan iki kişide aynı yan etkilerin ortaya çıkması beklenmez. Yaş, diyabet, hipertansiyon, osteoporoz, geçirilmiş kırık, göz hastalığı, enfeksiyon riski, kullanılan diğer ilaçlar ve tedavinin ne kadar süreceği risk profilini değiştirir.

2024 Endocrine Society ve European Society of Endocrinology ortak kılavuzu, prednizon eşdeğeri yalnızca 2,5–7,5 mg/gün gibi düşük dozlarda bile kardiyovasküler hastalık, ciddi enfeksiyon, hipertansiyon, diyabet, osteoporoz ve kırık risklerinde artış görülebileceğini vurgulamaktadır.

Dolayısıyla “düşük doz kortizonun hiçbir yan etkisi olmaz” veya “yalnız çok yüksek doz tehlikelidir” yaklaşımı doğru değildir.

Günde tek doz kullanılan prednizon veya prednizolon gibi bazı sistemik kortikosteroidlerin sabah saatlerinde alınması sıklıkla tercih edilir. Bunun nedeni vücudun doğal kortizol salgısının sabah daha yüksek olması ve gece alınan bazı kortikosteroidlerin uykusuzluğu artırabilmesidir.

Ancak bütün hastalıkların tedavi protokolü aynı değildir. Bazı durumlarda ilaç bölünmüş dozlarda veya belirli saatlerde kullanılabilir.

Bu nedenle ilacın saati kişinin kendi kararıyla değiştirilmemelidir.

Bu sorunun yanıtı tedavinin süresine ve doza bağlıdır.

2024 Endocrine Society kılavuzuna göre 3–4 haftadan kısa sistemik glukokortikoid tedavilerinde, adrenal baskılanma riski genellikle düşük olduğundan çoğu hastada yalnız bu nedenle doz azaltarak kesme gerekmeyebilir.

Uzun süreli kullanımda ise durum farklıdır.

Vücut dışarıdan kortikosteroid aldığında hipotalamus-hipofiz-adrenal ekseni baskılanabilir ve böbreküstü bezlerinin doğal kortizol üretimi azalabilir. Uzun süreli tedavi aniden bırakılırsa vücut yeterli kortizol üretemeyebilir.

Bu nedenle uzun süreli tedavi genellikle kademeli olarak azaltılır.

2024 ortak Endocrine Society/ESE kılavuzuna göre oral tedavide adrenal yetmezlik riski açısından özellikle iki eşik önemlidir: tedavi süresinin yaklaşık 3–4 hafta veya daha uzun olması ve günlük dozun yaklaşık 4–6 mg prednizon/prednizolon eşdeğerinin üzerinde olmasıdır.

Bu kesin bir “güvenli-tehlikeli” sınırı değildir. Kişiler arasındaki duyarlılık farklıdır ve kullanılan preparatın etki süresi de önemlidir.

Deksametazon ve betametazon gibi uzun etkili kortikosteroidler adrenal eksen üzerinde daha uzun baskı oluşturabilir.

Tam olarak değildir ancak belirtileri birbirine benzeyebilir.

Doz azaltılırken kortikosteroid yoksunluk sendromu gelişebilir. Halsizlik, kas ve eklem ağrısı, iştahsızlık ve genel kötü hissetme görülebilir.

Adrenal yetmezlikte de yorgunluk, bulantı, iştahsızlık, kilo kaybı, baş dönmesi ve düşük tansiyon görülebilir.

Aynı zamanda kortikosteroidin tedavi ettiği esas hastalık da doz azaltılırken yeniden alevlenebilir.

Bu üç durumun birbirinden ayrılması bazen güçtür. 2024 kılavuzu bu nedenle uzun süreli tedavinin azaltılmasını kişiye özel planlamayı önermektedir.

Her hastada gerekli değildir.

Uzun süreli tedavi fizyolojik dozlara yaklaştığında ve ilacın tamamen kesilmesi planlandığında, gerektiğinde sabah serum kortizolü adrenal fonksiyonun toparlanmasını değerlendirmek için ilk test olarak kullanılabilir.

2024 Endocrine Society/ESE kılavuzu sabah kortizolünün tek bir kesin “var-yok” testi gibi değil, süreklilik gösteren bir değer olarak değerlendirilmesini önermektedir.

Dinamik ACTH testinin ise kortikosteroid bırakılan her hastada rutin yapılması önerilmemektedir.

Uzun süreli kortikosteroid kullanımı nedeniyle adrenal fonksiyonları baskılanmış veya henüz toparlandığı doğrulanmamış hastalarda ameliyat, ciddi enfeksiyon, travma, uzun süren kusma veya başka önemli fizyolojik stres sırasında normalden daha fazla kortizole ihtiyaç duyulabilir.

2024 kılavuzu adrenal baskılanma riski devam eden kişilerde büyük cerrahi veya ciddi hastalık sırasında uygun stres dozu glukokortikoid desteği verilmesini önermektedir.

Bu nedenle uzun süreli kortikosteroid kullanan veya yakın zamanda bırakmış bir kişinin ameliyat öncesinde bunu sağlık ekibine bildirmesi önemlidir.

Uzun süreli sistemik kortikosteroidlerin en önemli komplikasyonlarından biri glukokortikoide bağlı osteoporoz ve kırık riskidir.

Kemik kaybı özellikle tedavinin ilk aylarında başlayabilir. Bunun yanında kortikosteroidler kas güçsüzlüğüne ve düşme riskine de katkıda bulunabilir.

American College of Rheumatology, günde en az 2,5 mg prednizon eşdeğerini 3 aydan uzun süre kullanacak erişkinlerde kırık riskinin mümkün olduğunca erken değerlendirilmesini önermektedir. Risk değerlendirmesinde yaş, geçirilmiş kırıklar, kullanılan doz ve diğer klinik faktörlerle birlikte uygun hastalarda kemik mineral yoğunluğu, vertebral kırık değerlendirmesi ve 40 yaş üzerindekilerde FRAX kullanılabilir.

Bu nedenle bütün hastalara otomatik olarak aynı aralıkta DEXA yapılması yerine izlem başlangıçtaki kırık riskine göre planlanmalıdır.

Yeterli kalsiyum ve D vitamini alımı kemik sağlığının bir parçasıdır ancak bütün hastalara sabit olarak 1,5 gram kalsiyum ve belirli tek bir D vitamini dozu verilmesi güncel yaklaşım değildir.

Beslenmeyle alınan kalsiyum, yaş, menopoz durumu, böbrek fonksiyonları, serum D vitamini, kırık riski ve kullanılan kortikosteroid dozu birlikte değerlendirilmelidir.

Orta, yüksek veya çok yüksek kırık riski bulunan bazı hastalarda yalnız kalsiyum ve D vitamini yeterli olmaz. Bisfosfonatlar, denosumab veya kemik yapımını artıran başka osteoporoz ilaçları gerekebilir.

Düzenli ağırlık taşıyan egzersiz, sigaranın bırakılması ve aşırı alkolden kaçınılması da kemik sağlığı açısından önemlidir.

Evet, nadir fakat önemli bir komplikasyondur.

Osteonekroz veya avasküler nekroz, kemiğin kanlanmasının bozulması sonucu kemik dokusunun zarar görmesidir. Kortikosteroid kullanımı bu riskle ilişkilidir ve en sık femur başında görülür.

Risk özellikle yüksek toplam dozlarla artar ancak kesin bir güvenli eşik yoktur.

Kortikosteroid kullanan kişide özellikle yeni başlayan ve devam eden kasık veya kalça ağrısı gelişirse değerlendirme yapılması gerekir.

Uzun süreli veya yüksek doz sistemik kortikosteroid kullanımı steroid miyopatisine neden olabilir.

Genellikle kalça ve uyluk kasları ile omuz çevresindeki proksimal kaslarda ağrısız güçsüzlük gelişir. Sandalyeden kalkmak, merdiven çıkmak veya kolları yukarı kaldırmak zorlaşabilir.

Tedavide mümkünse kortikosteroid dozunun azaltılması ve uygun fiziksel aktivitenin sürdürülmesi önemlidir.

Yeterli protein tüketimi genel kas sağlığı için gereklidir ancak aşırı protein yüklemesinin steroid miyopatisini özel olarak önlediğine dair evrensel bir tedavi kuralı yoktur.

Evet.

Kortikosteroidler insülin direncini ve karaciğerden glukoz üretimini artırarak kan şekerini yükseltebilir.

Mevcut diyabetin kontrolünü bozabileceği gibi, yatkın kişilerde yeni steroid kaynaklı hiperglisemi veya diyabet de oluşturabilir. Bu durum yalnız çok yüksek dozlarla sınırlı değildir. Endocrine Society düşük doz kronik glukokortikoid tedavisinde bile diyabet riskindeki artışa dikkat çekmektedir.

Diyabeti bulunan kişilerin sistemik kortikosteroid kullanırken kan şekeri takibi daha sık gerekebilir.

Glukokortikoid kaynaklı hiperglisemi özellikle öğleden sonra ve akşam saatlerinde daha belirgin olabileceğinden yalnız açlık kan şekeri bazı hastalarda tabloyu tam göstermeyebilir.

Uzun süreli sistemik kullanımda iştah artışı, sıvı tutulması ve yağ dağılımındaki değişiklikler kilo artışına neden olabilir.

Yüksek veya uzun süreli maruziyette yüzde yuvarlaklaşma, boyun ve gövde çevresinde yağlanma ile kollar ve bacaklarda göreceli incelme gibi Cushingoid değişiklikler oluşabilir.

Her kısa kortikosteroid kürü belirgin kilo alımına yol açmaz. Risk doz ve süreyle ilişkilidir.

Evet.

Bazı kortikosteroidler sodyum ve sıvı tutulmasını artırabilir ve kan basıncını yükseltebilir. Kortikosteroidlerin metabolik etkileri de kardiyovasküler riske katkıda bulunabilir.

Uzun süreli tedavide kan basıncı ve vücut ağırlığının izlenmesi yararlıdır.

Ancak bütün hastalara tamamen “tuzsuz diyet” uygulamak gerekli değildir. Aşırı tuz tüketimini sınırlamak ve kişinin kardiyovasküler durumuna uygun beslenmek daha doğru yaklaşımdır.

Uzun süreli sistemik kortikosteroidler lipid metabolizmasını etkileyebilir.

Özellikle yüksek doz ve metabolik risk faktörleri bulunan kişilerde trigliserid ve kolesterol düzeyleri değişebilir.

Uzun süreli tedavide kişinin kardiyovasküler risk profiline göre lipid takibi yapılabilir.

Bu konu sıklıkla fazla genellenmektedir.

Sistemik kortikosteroidler gastrointestinal kanama ve perforasyon riskinde bir miktar artışla ilişkilidir ancak ayaktan tedavi edilen düşük riskli kişilerde mutlak risk düşüktür. Büyük meta-analizde risk artışı özellikle hastanede yatan hastalarda belirgin bulunmuştur.

Asıl önemli risklerden biri kortikosteroid ile NSAİİ grubu ağrı kesicilerin birlikte kullanılmasıdır. Bu kombinasyon gastrointestinal ülser ve kanama riskini belirgin artırabilir.

Bu nedenle her kortikosteroid kullanan kişiye otomatik olarak proton pompa inhibitörü, yani “mide koruyucu” verilmesi gerekli değildir. Ülser öyküsü, eş zamanlı NSAİİ veya antikoagülan kullanımı, yaş ve diğer kanama riskleri dikkate alınmalıdır.

Evet.

Glukokortikoidler bağışıklık yanıtını baskılayabildiği için özellikle doz ve süre arttıkça bakteriyel, viral ve fungal enfeksiyonlara yatkınlık artabilir.

Ayrıca inflamasyon baskılandığından enfeksiyon sırasında ateş ve kızarıklık gibi klasik belirtiler beklenenden daha az belirgin olabilir.

2024 Endocrine Society kılavuzu düşük doz kronik prednizon kullanımında bile ciddi enfeksiyon riskinin artabileceğini belirtmektedir.

Uzun süreli ve güçlü immünsüpresyonda tüberküloz, hepatit B, Pneumocystis jirovecii veya herpes zoster gibi belirli enfeksiyonlar kişinin hastalığı ve eşlik eden diğer immünsüpresif ilaçlara göre ayrıca değerlendirilir.

Birçok aşı yapılabilir ancak kortikosteroid dozu ve aşının tipi önemlidir.

CDC, günde en az 20 mg prednizon eşdeğeri veya 2 mg/kg/gün dozu en az 14 gün kullanan kişileri canlı aşılar açısından yüksek doz sistemik kortikosteroid alan grup olarak değerlendirmektedir. Bu kişilerde canlı aşılar tedavi sırasında yapılmamalı ve yüksek doz sistemik tedavi kesildikten sonra genellikle en az 1 ay beklenmelidir.

Kısa süreli, daha düşük doz, fizyolojik replasman, inhaler, topikal veya tek eklem içi kortikosteroid kullanımı ise otomatik olarak canlı aşı kontrendikasyonu oluşturmaz.

İnaktif aşılar genel olarak canlı aşılar gibi enfeksiyon oluşturmaz ancak güçlü immünsüpresyon sırasında bağışıklık yanıtı daha düşük olabilir.

Uzun süreli kortikosteroid kullanımı posterior subkapsüler katarakt ve göz içi basıncı artışı/glokom riskini artırabilir.

Risk yalnız tabletlerle sınırlı değildir. Yüksek doz inhaler, göz damlası veya bazı lokal uygulamalarda da toplam maruziyet önem kazanabilir.

Glokom öyküsü, ailede glokom, diyabet veya uzun süreli yüksek doz kullanım gibi riskler varsa göz kontrolü daha önemli hale gelir.

Bütün kortikosteroid kullanıcılarında otomatik olarak tam 6 ayda bir göz muayenesi yapılmasını gerektiren tek bir evrensel program yoktur. İzlem süresi kullanılan ilaç, doz ve risk faktörlerine göre belirlenir.

Yeni gelişen bulanık görme, ışık çevresinde haleler, göz ağrısı veya görmede belirgin azalma değerlendirme gerektirir.

Evet.

Uykusuzluk, huzursuzluk, anksiyete, irritabilite ve duygu durum değişiklikleri görülebilir. Daha yüksek dozlarda hipomani veya mani, depresyon ve nadiren psikotik belirtiler gelişebilir.

2024 sistematik incelemesi kortikosteroidlerle özellikle mani arasında dozla ilişkili bir bağlantı bulunduğunu desteklemektedir.

2026 güncel nöropsikiyatrik değerlendirme de depresyon, anksiyete, mani, psikoz ve bilişsel değişikliklerin kortikosteroid tedavisi sırasında görülebileceğini vurgulamaktadır.

Şiddetli uykusuzluk, olağandışı taşkınlık, ciddi depresyon, davranış değişikliği veya gerçeklikle bağın bozulması durumunda hızlı tıbbi değerlendirme gerekir.

Sistemik kortikosteroidler bağ dokusu ve kollajen metabolizmasını etkileyebilir.

Uzun süreli kullanımda deri incelmesi, kolay morarma, purpura, geniş deri çatlakları, yara iyileşmesinde gecikme, akneiform döküntüler ve kıllanma artışı görülebilir.

Yüzde kızarıklık ve Cushingoid yüz görünümü de oluşabilir.

Enfeksiyonlara yatkınlık arttığı için Candida ve dermatofit enfeksiyonları daha kolay gelişebilir veya mevcut enfeksiyonların görünümü steroid tarafından maskelenebilir.

Hayır.

Deriye sürülen kortikosteroidlerin sistemik maruziyeti genellikle tabletlerden çok daha düşüktür ancak tamamen sıfır değildir.

Risk kullanılan kortikosteroidin gücüne, miktarına, uygulama alanının genişliğine, tedavi süresine, cildin ince veya hasarlı olmasına ve kapalı pansuman altında uygulanmasına göre değişir.

Uzun süreli ve güçlü topikal kortikosteroidler deri atrofisi, telanjiektazi, stria, steroid aknesi, perioral dermatit ve bazı enfeksiyonların maskelenmesine yol açabilir.

Özellikle yüz, genital bölge ve deri kıvrımlarında güçlü kortikosteroidlerin uzun süre kontrolsüz kullanılması uygun değildir.

Astım ve bazı kronik solunum yolu hastalıklarında kullanılan inhaler kortikosteroidlerin sistemik riski oral tedaviden genellikle daha düşüktür.

En sık lokal yan etkiler ağızda Candida enfeksiyonu ve ses kısıklığıdır.

İlaç kullanıldıktan sonra ağzın suyla çalkalanması ve uygun cihazlarda spacer kullanımı oral kandidiyazis riskini azaltabilir.

Yüksek doz ve uzun süreli inhaler tedavide belirli ölçüde sistemik emilim olabileceği için toplam kortikosteroid maruziyeti yine önemlidir.

Hayır.

Eklem içine, tendon çevresine veya deri lezyonu içine yapılan kortikosteroid enjeksiyonlarının temel etkisi lokal olmakla birlikte bir miktar sistemik emilim olabilir.

Özellikle yüksek dozlu ve sık tekrarlanan enjeksiyonlar geçici kan şekeri yükselmesi ve adrenal eksen baskılanması gibi sistemik etkiler oluşturabilir.

Aynı anda tablet, inhaler, topikal krem ve enjeksiyon gibi birden fazla kortikosteroid formu kullanan kişilerde toplam maruziyet göz önünde bulundurulmalıdır. 2024 Endocrine Society kılavuzu özellikle birden fazla glukokortikoid preparatını birlikte kullanan kişilerde adrenal baskılanma açısından dikkatli olunmasını önermektedir.

Gerektiğinde kullanılabilir.

Gebelikte tedavi edilmeyen ağır inflamatuvar veya otoimmün hastalığın anne ve bebek açısından oluşturabileceği risk de dikkate alınmalıdır.

Prednizon ve prednizolon plasentada önemli ölçüde metabolize edildiğinden maternal hastalıkların sistemik tedavisinde sıklıkla tercih edilen glukokortikoidler arasındadır. Buna karşılık deksametazon ve betametazon plasentadan daha fazla geçebilir ve bu özellikleri bazı obstetrik endikasyonlarda özellikle kullanılmalarının nedenidir.

Gebelikte amaç mümkün olduğunca etkili en düşük dozu kullanmak ve annenin hastalığını kontrol altında tutmaktır.

Uzun süreli tedavide gestasyonel diyabet ve hipertansiyon gibi maternal riskler ayrıca izlenebilir.

Çoğu durumda kullanılabilir.

LactMed'in 2024 güncellemesine göre prednizon ve prednizolonun anne sütüne geçen miktarı çok düşüktür ve emzirilen bebeklerde kortikosteroide bağlı advers etki bildirilmemiştir.

Eskiden sık kullanılan “ilacı aldıktan sonra mutlaka 4 saat emzirmeyin” önerisi rutin dozlarda zorunlu kabul edilmemektedir. LactMed, sütteki düzeylerin çok düşük olması nedeniyle bu bekleme süresinin genellikle gerekli olmadığını belirtmektedir.

Çok yüksek dozlar ve özel klinik durumlarda plan kişiselleştirilebilir. Yüksek sistemik dozlar bazı annelerde süt üretimini geçici olarak azaltabilir.

Takip bütün hastalarda aynı testlerin aynı aralıklarla yapılması anlamına gelmez.

Tedavi süresi uzadıkça özellikle kan basıncı, vücut ağırlığı, kan şekeri, enfeksiyon belirtileri ve kemik sağlığı değerlendirilir. Kişisel risklere göre lipid profili, göz muayenesi ve ek laboratuvar testleri gerekebilir.

Üç aydan uzun süre ≥2,5 mg/gün prednizon eşdeğeri alan yetişkinlerde kırık riskinin erken değerlendirilmesi ACR tarafından özellikle önerilmektedir.

Adrenal baskılanma açısından riskli uzun süreli tedavi kesilirken klinik izlem ve gerektiğinde sabah kortizolü kullanılabilir.

Takibin amacı yan etkileri bekleyip ortaya çıktıktan sonra tedavi etmek değil, önlenebilir riskleri tedavinin başından itibaren yönetmektir.

Temel prensip en düşük etkili dozun, gerekli olan en kısa süre boyunca kullanılmasıdır. Ancak bazı kronik hastalıklarda uzun süreli tedavinin yararı riskinden daha yüksek olabilir.

Reçete edilen doz kişinin kendi kararıyla artırılmamalı veya uzun süreli kullanım aniden bırakılmamalıdır. Kullanılan bütün ilaçlar hekime bildirilmelidir çünkü özellikle NSAİİ grubu ağrı kesiciler, diyabet ilaçları, antikoagülanlar ve farklı immünsüpresif tedaviler risk profilini değiştirebilir.

Sigara bırakılmalı, düzenli fiziksel aktivite sürdürülmeli, yeterli protein ve kemik sağlığı için uygun kalsiyum-D vitamini alımı sağlanmalı, aşırı tuz ve alkol tüketiminden kaçınılmalıdır.

Ancak bütün kortikosteroid kullanıcılarına aynı “kortizon diyeti” veya aynı miktarda takviye vermek uygun değildir.

Uzun süreli kortikosteroid kullanan veya yakın zamanda tedavisi azaltılmış kişide şiddetli halsizlik, tekrarlayan kusma, ciddi baş dönmesi, tansiyon düşüklüğü veya bilinç değişikliği adrenal kriz açısından acil değerlendirme gerektirebilir. 2024 Endocrine Society kılavuzu hemodinamik instabilite, kusma veya ishal bulunan riskli hastalarda adrenal krizin düşünülmesini ve gecikmeden tedavi edilmesini önermektedir.

Yüksek ateş veya ciddi enfeksiyon belirtileri, siyah dışkı veya kanlı kusma, ani görme kaybı, şiddetli psikiyatrik değişiklikler ve yeni başlayan ciddi kalça-kasık ağrısı da değerlendirilmelidir.

2026 itibarıyla kortikosteroid tedavisinde yaklaşım “kortizon çok tehlikelidir” veya “doktor verdiyse hiçbir riski yoktur” şeklindeki iki uç görüşten farklıdır.

Kortikosteroidler birçok ciddi inflamatuvar ve otoimmün hastalıkta son derece etkili, bazen hayat kurtarıcı ilaçlardır. Buna karşılık düşük dozlarda bile bazı uzun dönem risklerin artabileceği bilinmektedir.

En önemli güncel değişikliklerden biri uzun süre kullanılan her kortikosteroidin aynı şekilde kesilmemesidir. 3–4 haftadan kısa tedaviler çoğu hastada adrenal baskılanma nedeniyle zorunlu taper gerektirmezken, uzun süreli kullanımlarda doz azaltımı altta yatan hastalığın kontrolü ve adrenal eksenin toparlanmasına göre planlanmalıdır.

Kemik sağlığında da herkese otomatik olarak aynı kalsiyum, D vitamini veya DEXA programı uygulanması yerine kırık riskine dayalı yaklaşım benimsenmektedir. Üç aydan uzun süre ≥2,5 mg/gün prednizon eşdeğeri kullanılacak erişkinlerde kırık riskinin erken değerlendirilmesi güncel ACR önerileri arasındadır.

Mide koruyucu ilaçların da bütün kortikosteroid kullanıcılarına rutin verilmesi gerekli değildir. Özellikle NSAİİ kullanımı, ülser öyküsü ve diğer gastrointestinal riskler birlikte değerlendirilmelidir.

Aşı konusunda kortikosteroid kullanan herkes aynı kabul edilmemelidir. Canlı aşı açısından temel eşiklerden biri ≥20 mg/gün prednizon eşdeğerinin en az 14 gün kullanılmasıdır.

Gebelik ve emzirme de otomatik olarak kortikosteroid kullanılamayacağı anlamına gelmez. Prednizon/prednizolon gerektiğinde kullanılabilir ve rutin dozlarda emzirmeden sonra dört saat bekleme zorunluluğu güncel LactMed verileriyle desteklenmemektedir.

En önemli ilke şudur: Kortikosteroid tedavisinin başarısı yalnız hastalığın baskılanmasıyla değil, gerekli en düşük etkili dozu kullanmak, yan etkileri önceden değerlendirmek ve tedaviyi güvenli biçimde azaltmakla birlikte ele alınmalıdır.

Bilimsel Kaynaklar

European Society of Endocrinology ve Endocrine Society Ortak Kılavuzu: Glukokortikoide Bağlı Adrenal Yetmezlik – 2024Endocrine Society: https://www.endocrine.org/clinical-practice-guidelines/glucocorticoid-induced-adrenal-insufficiency

European Society of Endocrinology and Endocrine Society Joint Clinical Guideline – JCEM 2024Endocrine Society: https://www.endocrine.org/journals/jcem/glucocorticoid-induced-adrenal-insufficiency

American College of Rheumatology Guideline for Prevention and Treatment of Glucocorticoid-Induced OsteoporosisPubMed: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37884467/

CDC Altered Immunocompetence: Corticosteroids and VaccinationCDC: https://www.cdc.gov/vaccines/hcp/imz-best-practices/altered-immunocompetence.html

CDC Pink Book: General Best Practice Guidance for ImmunizationCDC: https://www.cdc.gov/pinkbook/hcp/table-of-contents/chapter-2-general-best-practice-guidance.html

Corticosteroids and Risk of Gastrointestinal Bleeding: Systematic Review and Meta-analysisPubMed: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24833682/

Concomitant Use of Proton Pump Inhibitors and Systemic CorticosteroidsPubMed: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23657097/

Corticosteroids and Mania: Systematic Review – 2024PubMed: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38363330/

Corticosteroid-Induced Neuropsychiatric Manifestations – 2026PubMed: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/42132956/

Prednisone During Breastfeeding – LactMed 2024NCBI: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK501077/

Prednisolone During Breastfeeding – LactMed 2024NCBI: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK501076/

British Society for Rheumatology Guideline on Corticosteroids in Pregnancy and BreastfeedingPubMed: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36318966/