Botulinum toksin uygulamaları

Botulinum toksin, belirli sinir uçlarından asetilkolin salınımını geçici olarak azaltarak hedeflenen kasların kasılmasını zayıflatan bir nöromodülatördür.

Estetik dermatolojide özellikle mimik kaslarının oluşturduğu dinamik kırışıklıkları azaltmak amacıyla kullanılır.

Bu ürünlerin tamamı botulinum toksin tip A içerir ancak aynı ilaç veya birebir eşdeğer ürünler değildir.

Hayır.

Her üçü de botulinum toksin tip A preparatı olmakla birlikte;

• Üretim süreçleri,
• Formülasyonları,
• Biyolojik aktivite ölçüm yöntemleri,
• Dozlama sistemleri ve
• Ruhsatlı kullanım alanları

farklı olabilir.

En önemli noktalardan biri, bir ürünün ünitesinin diğer ürünün ünitesine eşit kabul edilmemesidir.

Bu nedenle kullanılan ürünün dozu o preparatın kendi özelliklerine ve hastanın anatomisine göre belirlenmelidir.

Kas içine uygulandığında sinir-kas iletişimini geçici olarak azaltarak hedeflenen kasın kasılmasını zayıflatır.

Türkiye'deki ruhsatlı estetik endikasyonu, korrugator ve/veya proserus kas aktivitesine bağlı orta ila şiddetli kaş arası dikey çizgilerin görünümünün geçici olarak iyileştirilmesidir.

Bir botulinum toksin preparatının klinik uygulamada farklı bölgelerde kullanılabilmesi ile o ürünün resmî ruhsatlı endikasyonları aynı kavram değildir. Ruhsat dışı uygulamalar tedaviyi yapan hekimin klinik değerlendirmesi ve ilgili mevzuat çerçevesinde ele alınmalıdır.

Kasın kasılabilmesi için sinir ucundan asetilkolin adı verilen nörotransmitterin salınması gerekir.

Botulinum toksin tip A bu iletiyi geçici olarak azaltır.

Sonuç olarak hedeflenen kasın kasılma gücü azalır ve kas hareketleriyle oluşan deri katlanmaları daha az belirgin hale gelir.

Bu nedenle botulinum toksinin en önemli kullanım alanı dinamik kırışıklıklardır.

Etki kalıcı değildir. Zaman içerisinde sinir-kas iletişimi yeniden oluşur ve kas hareketleri kademeli olarak geri döner.

Hayır.

Botulinum toksin ile dolgu maddeleri tamamen farklı yöntemlerdir.

Botulinum toksin kas hareketini azaltır.

Hyalüronik asit gibi dolgular ise belirli bölgelerde;

• Hacim kazandırmak,
• Kontur oluşturmak,
• Doku desteği sağlamak veya
• Hacim kaybını yerine koymak

amacıyla kullanılır.

Bu nedenle her kırışıklık botulinum toksinle tedavi edilemez.

Dinamik kırışıklıklar, yüz hareketleri sırasında ortaya çıkan çizgilerdir.

Örneğin;

• Kaş çatarken oluşan kaş arası çizgileri,
• Kaşları kaldırırken oluşan alın çizgileri,
• Gülerken ortaya çıkan kaz ayakları

dinamik kırışıklıklardır.

Zaman içerisinde aynı bölgenin sürekli katlanmasıyla çizgiler yüz dinlenme halindeyken de görünür hale gelebilir. Bunlara statik kırışıklıklar denir.

Botulinum toksin dinamik çizgilerde genellikle daha belirgin etki gösterir.

Derin ve uzun süredir mevcut statik çizgilerin botulinum toksinle tamamen kaybolması beklenmemelidir.

Kaş arası çizgileri

Glabellar çizgiler, kaş çatma sırasında proserus ve korrugator kaslarının hareketiyle oluşur.

Botulinum toksinin araştırılmış estetik kullanım alanlarından biridir.

Alın çizgileri

Alındaki yatay çizgiler büyük ölçüde frontalis kasının hareketiyle oluşur.

Ancak frontalis aynı zamanda kaşların yukarı kaldırılmasında görev yaptığı için tedavi sırasında;

• Kaş pozisyonu,
• Göz kapağı yapısı,
• Alın yüksekliği,
• Kas gücü ve
• Kişinin doğal mimikleri

birlikte değerlendirilmelidir.

Uygun olmayan doz veya enjeksiyon yerleşimi kaşlarda ağırlık ya da düşüklük oluşturabilir.

Kaz ayakları

Göz çevresindeki lateral kantus çizgileri, özellikle orbicularis oculi kasının gülme sırasında kasılmasıyla oluşur.

Botulinum toksinin sık uygulandığı bölgelerden biridir.

Boyun ve platysma bantları

Boyundaki belirgin dikey platysma bantları uygun hastalarda botulinum toksinle azaltılabilir.

Alt yüz ve boyundaki belirli platysma liflerinin tedavisi bazen popüler olarak “Nefertiti Lift” adıyla tanımlanmaktadır.

Ancak botulinum toksin;

cerrahi yüz veya boyun germe işleminin alternatifi değildir.

Belirgin cilt fazlalığını veya ileri derecede deri gevşekliğini ortadan kaldırmaz.

Alt yüz uygulamaları

Botulinum toksin uygun hastalarda;

• Çene ucundaki portakal kabuğu görünümü,
• Aşağı yönlü ağız köşesi hareketi,
• Bazı burun çevresi mimikleri,
• Gummy smile,
• Perioral dinamik çizgiler

gibi farklı alanlarda da kullanılabilir.

Ancak ürünün ve ülkenin ruhsat durumuna göre bu uygulamaların bir bölümü off-label olabilir.

Alt yüzde çok sayıda küçük kas;

• Konuşma,
• Gülme,
• Yeme,
• İçme ve
• Dudak hareketlerini

birlikte kontrol ettiği için anatomi bilgisi özellikle önemlidir.

Marionette çizgileri yalnızca kas aktivitesinden kaynaklanmaz.

Yaşla birlikte;

• Hacim kaybı,
• Cilt gevşekliği,
• Kemik ve yağ dokusu değişiklikleri ve
• Ağız köşesini aşağı çeken kasların aktivitesi

birlikte rol oynayabilir.

Bu nedenle botulinum toksin bazı hastalarda yardımcı olabilir ancak marionette çizgilerinin temel veya tek tedavisi değildir.

Hayır, böyle olmak zorunda değildir.

Güncel estetik yaklaşımda amaç çoğu zaman yüzü tamamen hareketsiz bırakmak değil, istenmeyen aşırı kas hareketlerini kontrollü biçimde azaltırken doğal ifadeyi mümkün olduğunca korumaktır.

Doz;

• Kişinin kas gücü,
• Yüz anatomisi,
• Kaş pozisyonu,
• Mevcut asimetri,
• Mimik alışkanlıkları ve
• İstenen sonuç

dikkate alınarak ayarlanabilir.

Evet.

Botulinum toksin, ter bezlerine giden kolinerjik sinir iletimini geçici olarak azaltarak ter üretimini düşürebilir.

Özellikle primer aksiller hiperhidroz, yani aşırı koltuk altı terlemesi, botulinum toksinin iyi bilinen medikal kullanım alanlarından biridir.

El içi ve ayak tabanındaki aşırı terlemede de kullanılabilir.

Ancak özellikle avuç içi uygulamalarında;

• İşlem daha ağrılı olabilir,
• Daha güçlü ağrı kontrolü gerekebilir ve

geçici el kası güçsüzlüğü görülebilir.

Ruhsatlı hiperhidroz endikasyonları da kullanılan ürüne ve ülkeye göre değişebilir.

Öncelikle yüz hem dinlenme halinde hem de hareket sırasında değerlendirilir.

Hastadan;

• Kaşlarını çatması,
• Kaşlarını kaldırması,
• Gülmesi veya
• Hedef kasları hareket ettirmesi

istenebilir.

Bu şekilde kas gücü, mimik paterni ve doğal asimetriler değerlendirilir.

Daha sonra çok ince iğneler kullanılarak belirlenen kaslara küçük miktarlarda ilaç enjekte edilir.

İşlem genellikle kısa sürer.

Yüz bölgesindeki botulinum toksin uygulamalarında anestezik krem zorunlu değildir.

Çok ince iğneler kullanıldığı için işlem çoğu kişi tarafından kolaylıkla tolere edilebilir.

Ancak kişinin ağrı hassasiyeti veya uygulanan bölgeye göre topikal anestezik krem kullanılabilir.

Özellikle avuç içi ve ayak tabanı gibi alanlarda farklı ağrı kontrol yöntemleri gerekebilir.

Etki uygulamadan hemen sonra oluşmaz.

İlk değişiklikler bazı kişilerde birkaç gün içerisinde fark edilmeye başlanabilir.

Genellikle belirgin etki ilk hafta içerisinde ortaya çıkar.

Sonucun daha sağlıklı değerlendirilebilmesi için çoğu durumda yaklaşık 10–14 gün beklemek uygundur.

Bu nedenle işlemden yalnızca birkaç gün sonra ek doz veya rötuş gerekip gerekmediğine karar vermek erken olabilir.

Estetik yüz uygulamalarında etkinlik çoğu hastada yaklaşık 3–4 ay sürer.

Ancak bu süre kişiden kişiye farklılık gösterebilir.

Etki süresini;

• Kullanılan botulinum toksin preparatı,
• Uygulanan doz,
• Tedavi edilen kas,
• Kasın başlangıç gücü,
• Uygulama tekniği ve
• Kişisel farklılıklar

etkileyebilir.

Dolayısıyla belirli bir süreyi herkese garanti etmek doğru değildir.

Bir botulinum toksin preparatının bütün hastalarda diğerlerinden daha iyi olduğunu söylemek doğru değildir.

farklı formülasyonları,

kendilerine özgü doz üniteleri,

klinik çalışma verileri ve

ruhsatlı endikasyonları

bulunmaktadır.

Bu nedenle yalnızca marka üzerinden seçim yapmak yerine;

doğru ürün + doğru hasta + doğru doz + doğru anatomik nokta

birlikte değerlendirilmelidir.

Ayrıca daha önce bir üründen alınan belirli sayıda ünitenin başka bir ürün kullanıldığında aynı sayıda uygulanması gerektiği düşünülmemelidir.

Geçmişte botulinum toksin uygulamalarından sonra sıkça;

“4 saat yatmayın, öne eğilmeyin ve mutlaka dik durun”

şeklinde öneriler verilmekteydi.

Ancak bu kısıtlamaların botulinum toksinin sonuçlarını veya pitozis riskini belirgin biçimde değiştirdiğini gösteren güçlü klinik kanıt sınırlıdır.

İşlem sonrasında daha önemli olan;

• Enjeksiyon bölgelerini kuvvetli şekilde ovalamamak,
• Masaj yapmamak,
• Bölgeye gereksiz baskı uygulamamak ve

işlemin hemen ardından yoğun fiziksel aktiviteden kaçınmaktır.

Uygulamayı yapan hekimin kişiye ve kullanılan ürüne özel önerileri takip edilmelidir.

Genellikle nazik biçimde yüz yıkamak mümkündür.

Asıl önemli olan uygulama bölgelerini kuvvetli biçimde;

• Ovalamamak,
• Bastırmamak veya

masaj yapmamaktır.

Makyaj yapılacaksa da enjeksiyon bölgelerine yoğun basınç uygulanmamalıdır.

Dolayısıyla “4 saat boyunca yüz kesinlikle yıkanamaz” şeklinde herkes için geçerli bilimsel bir kural bulunmamaktadır.

Botulinum toksinin etkisini korumak amacıyla;

• Acı yemek,
• Baharat,
• Sıcak içecek veya
• Belirli yiyecekleri

1–2 gün boyunca yasaklamayı destekleyen güçlü bilimsel kanıt bulunmamaktadır.

İşlemin hemen sonrasında ağır egzersizi ertelemek ve enjeksiyon bölgesinde gereksiz travmadan kaçınmak daha anlamlıdır.

Sauna ve çok sıcak ortamlarla ilgili öneriler uygulayıcıya göre değişebilir ancak bunların botulinum toksinin “yer değiştirmesini” kesin olarak önlediği söylenemez.

Botulinum toksin uygun hasta seçimi ve doğru teknikle genel olarak iyi tolere edilir.

Ancak “yan etkisi yoktur” veya “yan etkisi yok denecek kadar azdır” demek doğru değildir.

Geçici olarak;

• Enjeksiyon yerinde ağrı,
• Kızarıklık,
• Hafif şişlik,
• Morarma ve
• Baş ağrısı

görülebilir.

Uygulama bölgesine bağlı olarak daha nadir;

• Göz kapağı düşüklüğü,
• Kaş düşüklüğü,
• Mimik asimetrisi,
• Göz kuruluğu,
• Çift görme,
• Komşu kaslarda geçici güçsüzlük

gibi etkiler oluşabilir.

Alt yüz uygulamalarında yanlış kasın etkilenmesi;

• Gülüş asimetrisi,
• Dudak hareketlerinde değişiklik,
• Konuşmada,
• Yemek yerken veya
• Sıvı içerken geçici güçlük

oluşturabilir.

Botulinum toksin sonrasında oluşabilen pitozis, yalnızca kişinin işlemden sonra öne eğilmesi nedeniyle ortaya çıkmaz.

Risk üzerinde;

• Enjeksiyon noktasının yeri,
• Doz,
• Enjeksiyon derinliği,
• Kullanılan hacim,
• Hastanın anatomisi ve
• Komşu kaslarla ilişki

daha önemli rol oynar.

Dolayısıyla eski inanıştaki gibi “ilk dört saatte öne eğilmek toksini göz kapağına taşır” şeklindeki açıklama bilimsel olarak fazla basitleştirilmiştir.

Botulinum toksin preparatlarının ürün bilgilerinde toksin etkisinin nadiren enjeksiyon alanından uzaktaki kasları etkileyebileceğine ilişkin uyarılar bulunmaktadır.

Çok nadir durumlarda;

• Yaygın kas güçsüzlüğü,
• Çift görme,
• Göz kapağı düşüklüğü,
• Konuşma güçlüğü,
• Yutma güçlüğü veya
• Solunum güçlüğü

bildirilmiştir.

Bu tür sistemik komplikasyonlar estetik dozlarda oldukça seyrektir ancak risk sıfır değildir.

İşlemden sonra yeni ortaya çıkan belirgin yutma, konuşma veya nefes alma güçlüğünde acil tıbbi değerlendirme gerekir.

Kesin kontrendikasyonlar kullanılan ürüne göre farklılık gösterebilir.

Genel olarak;

• Uygulama bölgesinde aktif enfeksiyon bulunması veya
• Kullanılan preparata ya da içerdiği maddelere bilinen aşırı duyarlılık

durumunda işlem yapılmaz.

Özellikle;

myasthenia gravis,

Lambert-Eaton sendromu,

diğer nöromüsküler kavşak hastalıkları,

belirgin yutma veya solunum problemleri

bulunan kişiler özel olarak değerlendirilmelidir.

Ayrıca kullanılan bütün ilaçların hekime bildirilmesi önemlidir. Bazı aminoglikozid antibiyotikler, kas gevşeticiler ve nöromüsküler iletiyi etkileyen ilaçlar botulinum toksinin etkisini değiştirebilir.

Gebelikte botulinum toksinin güvenli olduğunu kesin biçimde gösterecek yeterli kontrollü insan çalışması bulunmamaktadır.

Bugüne kadar bildirilen gebelik verileri belirgin bir fetal güvenlik sinyali göstermemiş olsa da mevcut kanıtlar elektif estetik uygulamanın güvenli olduğunu kesin olarak söylemek için yeterli değildir.

Bu nedenle tıbbi gereklilik bulunmayan estetik botulinum toksin uygulamalarının gebelik sonrasına ertelenmesi en uygun yaklaşımdır.

Botulinum toksinin anne sütüne geçişi ve emzirilen bebek üzerindeki etkisine ilişkin veriler sınırlıdır.

Son yıllardaki küçük çalışmalar ciddi bir güvenlik sinyali göstermemiş olsa da kanıt düzeyi halen düşüktür.

Bu nedenle özellikle elektif kozmetik uygulamalarda karar;

• Tedavinin gerekliliği,
• Annenin durumu,
• Bebeğin yaşı ve
• Mevcut sınırlı güvenlik verileri

birlikte değerlendirilerek verilmelidir.

Emzirme dönemi için “kesinlikle uygulanamaz” demek de, “tamamen güvenlidir” demek de güncel verilerle uygun değildir.

Botulinum toksinin fiziksel bağımlılık oluşturduğu gösterilmemiştir.

Tedavi tekrarlanmadığında kas hareketleri zaman içerisinde geri döner.

Kırışıklıklar da kişinin doğal yaşlanma sürecine ve kas aktivitesine bağlı olarak yeniden belirginleşebilir.

Botulinum toksinin bırakılması yüzün biyolojik olarak işlem öncesinden daha kötü hale gelmesine neden olmaz.

Botulinum toksin uzun yıllardır hem estetik hem de tıbbi amaçlarla kullanılmaktadır.

Tekrarlayan uygulamalarda her seansta;

• İhtiyaç,
• Kas gücü,
• Önceki tedaviye verilen yanıt,
• Uygulama aralığı ve
• Gereken doz

yeniden değerlendirilmelidir.

Tedavinin gereksiz yere çok sık veya gereğinden yüksek dozlarda tekrarlanması uygun değildir.

Nadir durumlarda botulinum toksine karşı nötralizan antikorlar gelişebilir ve klinik etkinlik azalabilir.

Her insanın yüz anatomisi ve kas yapısı farklıdır.

Sonucu;

• Kasların gücü,
• Doğal yüz asimetrileri,
• Kırışıklığın derinliği,
• Cilt kalitesi,
• Kırışıklığın dinamik veya statik olması,
• Kullanılan botulinum toksin ürünü,
• Uygulanan doz ve
• Enjeksiyon noktaları

etkiler.

Bu nedenle güncel yaklaşım herkese aynı sayıda noktadan ve aynı dozla enjeksiyon yapmak yerine kişiye özel dinamik yüz değerlendirmesi yapılmasıdır.

Evet.

Doğal sonuç için amaç kişinin bütün mimiklerini ortadan kaldırmak değil, yüz anatomisine uygun biçimde aşırı kas aktivitesini azaltırken doğal ifadeyi korumaktır.

Botulinum toksin;

• Hacim kaybını,
• İleri cilt gevşekliğini,
• Her tür kırışıklığı veya
• Yüz yaşlanmasının bütün bileşenlerini

tek başına tedavi etmez.

Hastanın ihtiyacına göre;

• Hyalüronik asit dolgular,
• Biyostimülanlar,
• Lazer ve ışık sistemleri,
• Radyofrekans uygulamaları veya
• Farklı dermatolojik tedaviler

ayrı ayrı ya da uygun hastalarda kombine olarak değerlendirilebilir.

Bilimsel Kaynaklar

Botulinum Toksin Uygulamaları – American Academy of Dermatology Hasta BilgilendirmesiAAD:https://www.aad.org/public/cosmetic/wrinkles/botulinum-toxin-faqs

Botulinum Toksinin Etki Başlangıcı ve SüresiAAD:https://www.aad.org/public/cosmetic/wrinkles/botulinum-toxin-overview

Üst Yüz Botulinum Toksin Uygulamalarında Kişiye Özel Yaklaşım – KonsensüsPubMed:https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37408173/

Yüz Estetiğinde OnabotulinumtoxinA Güvenliği – 5298 Hastalık Meta-AnalizPubMed:https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38035126/

Estetik Botulinum Toksin Uygulamalarında Yan Etkiler – Meta-AnalizPubMed:https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39623228/

Botulinum Toksin Uygulamaları – Güncel Klinik YaklaşımPubMed:https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/42202343/

Primer Aksiller Hiperhidrozda Botulinum Toksin – Sistematik Derleme ve Meta-AnalizPubMed:https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40500510/

Gebelikte OnabotulinumtoxinA Güvenliği – 2026 Sistematik DerlemePubMed:https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/42228067/

Emzirme Döneminde Botulinum Toksin ve Anne SütüPubMed:https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38306172/